احتمال جیره بندی آب از شایعه تا واقعیت

«بشارت نو»شرایط بحرانی افت ذخایر سدها را بررسی می کند:
میترا موحد/ سخنان رئیس جمهور درباره جیره بندی آب در آذرماه و تخلیه تهران با واکنش های گسترده در جامعه مواجه شده است. این در حالی است که هنوز برخی درباره این اظهارات به صورت تردید آمیز نگاه می کنند. با این وجود آنچه مشخص است این است که بحران آب در ایران روز به روز در حال تبدیل شدن به یک ابربحران بزرگ است.در شرایط کنونی ایران با یکی از شدیدترین و طولانی‌ترین دوره‌های خشکسالی دهه‌های اخیر خود دست و پنجه نرم می‌کند. کاهش شدید بارندگی در سال آبی جاری، افت بی‌سابقه ذخایر سدها و اتکای فزاینده به منابع آب زیرزمینی، کشور و به‌ویژه کلان‌شهر تهران را در آستانه بحرانی جدی قرار داده است.
به گفته مدیر کل سازمان آبفای استان تهران «در سال آبی گذشته و جاری، تنها ۱۵۹ میلی‌متر بارندگی در تهران ثبت شده که در یک قرن اخیر بی‌سابقه بوده است، همچنین در مهر و آبان امسال حتی یک میلی‌متر باران نیز در تهران نباریده، در حالی که میانگین بلندمدت بارش در این دوره حدود ۳۰ میلی‌متر بوده است.»محسن اردکانی در این خصوص گفته است: «بر اساس دستور استاندار محترم، دستگاه‌های اجرایی موظف شده‌اند مصرف آب خود را ۲۵ درصد کاهش دهند. تاکنون ۸۵ درصد دستگاه‌ها این مصوبه را رعایت کرده‌اند و با بقیه نیز در صورت عدم همکاری، برخورد و قطع انشعاب صورت خواهد گرفت.»وی می‌افزاید: «تمام استثناهایی که ممکن است در یک اقلیم برای تأمین آب رخ دهد، امسال در تهران اتفاق افتاده است. با این حال، تلاش کرده‌ایم با بهره‌گیری از منابع زیرزمینی و چاه‌های اقماری، پایداری شبکه را حفظ کنیم.».
مدیر کل سازمان آبفای استان تهران سپس مقابله با خشکسالی در شرایط کنونی را غیرممکن خوانده و گفته است که باید با این شرایط سازگار شد. وی از «کاهش مصرف، استفاده از تجهیزات کاهنده و مدیریت منابع زیرزمینی» به عنوان تنها راه عبور از این شرایط یاد کرده است.
بحران خشکسالی ناشی از کمبود بارش سبب شده است تا بسیاری از استان‌ها در فلات مرکزی و مناطق همجوار زاگرس، خشک‌ترین دوره ۴۰ سال گذشته خود را سپری ‌کنند.شرایط بحرانی در حوضه‌های آبریز نیز گزارش شده است؛ به نحوی که هر ۹ حوضه آبریز اصلی ایران با افت شدید بارش روبرو بوده‌اند. در حوضه دریای خزر که شامل رودخانه‌های سفیدرود، گرگان‌رود و مرداب انزلی است، میانگین بارش بین ۴۷ تا ۵۰ درصد کمتر از دوره بلندمدت ثبت شده است.در حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان، جایی که رودخانه‌های جراحی، زهره، مند، کاریان و خنج جریان دارند، میزان بارش نسبت به دوره‌های پیشین ۴۸ تا ۶۰ درصد کاهش یافته و استان‌های بوشهر، فارس و هرمزگان امسال کم‌بارش‌ترین نقاط کشور بوده‌اند.خشک شدن تالاب‌ها از دیگر تبعات بحران خشکسالی در ایران است؛ در تابستان گذشته، ۹ دریاچه و تالاب بزرگ ایران از جمله ارومیه، بختگان، پریشان، جازموریان، گاوخونی و هامون به طور کامل یا به صورت جزئی خشک شده‌اند.

احتمال جیره بندی آب از زبان وزیر نیرو
وزیر نیرو در سخنانی به اقدامات انجام شده برای کنترل هدر رفت آب اشاره کرد و گفت: ما از مدت‌ها پیش برای کنترل هدر رفته آب با کاهش فشار شبکه مدیریت کرده و توانستیم حدود ۱۵ متر مکعب بر ثانیه، یعنی بیش از تقریبا ۵ برابر آبی که از حد تالار می‌آوریم، با کمک مردم و همکاری آنها، آب را ذخیره کنیم و از هدر رفتش جلوگیری کنیم. البته مردم عزیزمان هم دچار زحمت شدند، اما خوشبختانه برخی از آنها با نصب مخازن و افزایش فشار از طریق پمپ، مشکلشان را حل کردند. اما هدر رفت آب برای کشور ذخیره شد و ما مقدار زیادی از هدر رفت جلوگیری کردیم.وزیر نیرو در پایان تصریح کرد: این برنامه را کماکان در دستور کار داریم و حتی ممکن است مجبور شویم بعضی از شب‌ها که مردم عزیزمان در واقع آرامش دارند و در آن شب‌ها کمتر آب مصرف می‌کنند، فشار آب را تا حد صفر کاهش دهیم. این اقدام به ما کمک می‌کند تا هدر رفت آب را به حداقل برسانیم. تقاضا میکنم مردم نسبت به نصب ذخیره‌ساز اقدام کنند. اگر این کار را کنند ممکن است متوجه قطعی آب نشوند.او گفت: بر اساس سیاست دولت چهاردهم و پیگیری شخص رئیس‌جمهور، تا پایان سال ۷۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر راه‌اندازی می‌شود و هدف ما رسیدن به ۱۱ هزار مگاوات است.
تخلیه تهران شوخی است
حسین آخانی، استاد دانشگاه تهران و فعال محیط‌زیست، در واکنش به هشدارهای اخیر درباره احتمال تخلیه پایتخت، این طرح را «غیرعملی و شبیه جوک» توصیف کرد. او با اشاره به اجرای «استراتژی تخلیه تدریجی تهران» گفت که بحران آب تنها با اعتماد عمومی، اصلاح سیاست‌ها و توقف بارگذاری جمعیت قابل مهار است، نه با انتقال میلیون‌ها شهروند به شهرهای دیگر.

به گفته آخانی، اگر هشدار اخیر رئیس‌جمهور درباره احتمال تعطیلی تهران به‌دلیل نبود آب به واقعیت تبدیل شود، باید توجه داشت که جامعه در وضعیت خاصی قرار خواهد گرفت. او با اشاره به مشارکت پایین مردم در انتخابات و انتقادات نسبت به عملکرد دولت افزود که بیش از نیمی از جامعه در انتخابات اخیر شرکت نکردند و بسیاری از کسانی که به آقای پزشکیان رأی دادند نیز با نگاه انتقادی به میدان آمدند؛ همه اینها انتظار داشتند وعده‌های دولت تحقق یابد، اما این اتفاق نیفتاده است.
این فعال محیط‌ زیست تصریح کرده: امروز با جامعه‌ای مواجهیم که حدود ۸۰ درصد آن ناراضی و منتقد است. چنین جامعه‌ای در شرایط بحرانی ممکن است دیگر به هشدارهای حاکمیت گوش نکند. به گفته او، اگر جای رئیس‌جمهور بود، بسیار نگران می‌شد و امیدوار است آن روز فرا نرسد.آخانی با بیان اینکه عبور از چنین بحرانی، نیازمند اعتماد عمومی است، خاطرنشان کرد: در شرایط بحرانی همه باید با مدیریت حاکم همراه شوند؛ برای مثال اگر فردی هر روز دوش می‌گرفته، در وضعیت کم‌آبی می‌تواند هر سه روز یک‌بار دوش بگیرد، یا اگر تا دیروز روزی ۱۰۰ لیتر آب مصرف می‌کرده، حالا می‌تواند آن را به ۲۰ لیتر کاهش دهد. اما چنین همراهی زمانی شکل می‌گیرد که مردم حاکمیت را باور داشته باشند، و در حال حاضر چنین باوری وجود ندارد.او شرایط فعلی را به بیماری سرطانی تشبیه کرد که در مرحله متاستاز قرار دارد و گفت: «در چنین مرحله‌ای دیگر هیچ پزشکی نمی‌تواند مسئولیت درمان را بپذیرد.» آخانی تأکید کرد که راه‌حل فوری برای بحران آب وجود ندارد و تا زمانی که دولت نتواند مردم را با خود همراه کند و با آنان صادقانه سخن بگوید، اوضاع بهبود نخواهد یافت.