اصلاحات اقتصادی باید تدریجی باشد

دیدگاه سید علی مدنی زاده؛ وزیر پیشنهادی اقتصاد :
وزیر پیشنهادی اقتصاد می‌گوید: اعتقادی به شوک‌درمانی اقتصاد ندارد و معتقد است باید اصلاحات اقتصادی تدریجی را سرلوحه برنامه‌هایمان قرار دهیم.
سید علی مدنی‌زاده که از سوی مسعود پزشکیان رئیس جمهور به عنوان وزیر پیشنهادی امور اقتصادی و دارایی به مجلس معرفی شده است، در گفت‌وگوی اختصاصی با ایرنا به تشریح دیدگاههای خود برای اصلاحات اقتصادی خود پرداخت و بر این نکته تاکید کرد که هیچ گاه فردی سیاسی نبوده و به عنوان یک کارشناس و فرد علمی وظیفه خود می دانسته که به دولت ها در حل مسائل اقتصادی و معیشت مردم کمک کند.
وی بر این باور است باید یک تغییر ریل در مسیر اقتصاد کشور اتفاق بیفتد که کار ساده‌ای هم نیست و یک شبه و یک ساله اتفاق نمی‌افتد ولی بالاخره باید از یک جایی شروع کرد و البته باید در طی مسیر حواسمان به قشر ضعیف جامعه باشد؛ هر مسیر اصلاح اقتصادی ذاتاً می‌خواهد رشد اقتصادی و درآمد سرانه مردم را افزایش دهد و قرار است سفره مردم بزرگ‌تر شود ولی ممکن است در اثر هر نوع سیاستی که دولت در پیش بگیرد در برخی جاها بعضی از اقشار به خصوص اقشار ضعیف دچار آسیب شوند.مشروح این گفت و گو به شرح زیر است:
ریاضیدانی که اقتصاددان شد
وزیر پیشنهادی امور اقتصادی و دارایی خود را چنین معرفی کرد: من سید علی مدنی‌زاده هستم متولد سال ۱۳۶۱ مسیر کار علمی را از المپیاد ریاضی دانش‌آموزی شروع کردم به دلیل موفقیت در کسب مدال برنز جهانی وارد دانشگاه صنعتی شریف شدم و در رشته مهندسی برق تحصیل کردم کارشناسی ارشد مخابرات را هم از دانشگاه صنعتی شریف اخذ کردم؛ سپس حرکتم به سمت رشته های علوم انسانی را شروع کردم و به دانشگاه استنفورد رفتم در رشته مهندسی محاسبات و ریاضیات تحصیل و درس‌های اقتصاد و مدیریت را با نگاه محوری و ریاضی مطالعه کردم و آشنا شدم، سپس تصمیم گرفتم دکترای اقتصاد را در دانشگاه شیکاگو بخوانم.
وی درباره علت تغییر رشته‌اش از مهندسی برق و ریاضیات به اقتصاد گفت: از اوایلی که رشته مهندسی برق را شروع کردم با این نگاه بود که رشته‌ای باشد تا بتواند در جامعه تاثیرگذار باشد ولی بعد از یکی دو سال با بهره‌مندی از مشورت اساتید متعددی که در دانشگاه بودند و همینطور بیرون دانشگاه متوجه شدم که رشته‌هایی که تاثیرگذاری بیشتری در جامعه دارند، رشته‌های علوم انسانی هستند در نتیجه مطالعاتم را در حوزه‌های مختلف علوم انسانی بیشتر کردم و پس از مشورت به این نتیجه رسیدم که به سمت رشته‌های اقتصاد و مدیریت بروم. بعد از اینکه دروس مختلفی در این حوزه گذراندم به این نتیجه رسیدم که رشته اقتصاد برای کشور بیشتر مورد نیاز است و با توانمندی‌ها و پیشینه کاری علمی بنده هم همخوانی دارد؛ لذا به سمت رشته اقتصاد رفتم.
هیچگاه فرد سیاسی نبوده ام
مدنی‌زاده در پاسخ به این پرسش که در ۱۲ سالی که ایران بوده، سه دولت داشتیم دولت دکتر روحانی دولت شهید رئیسی و دولت دکتر پزشکیان؛ آیا با هر سه دولت کار می‌کردید و چه‌طور این اتفاق افتاد؟ اظهار کرد: من هیچ‌گاه فرد سیاسی نبوده‌ام و به عنوان یک کارشناس و فرد علمی وظیفه خود می‌دانستم که به مسائل اقتصادی و معیشت مردم کمک کنم در نتیجه از نظر من فرقی نمی‌کند کدام دولت بر سر کار باشد هیچ جناح سیاسی از این جهت برای من فرقی نمی‌کند و وظیفه خودم می‌دانم که به هر کدام از دولت‌ها کمک کنم.
کتاب‌های اقتصاد آمریکایی به درد اقتصاد ایران می‌خورد؟
وزیر پیشنهادی اقتصاد درباره اینکه وی همواره در صحبت‌های خود روی نگاه اقتصادی، تحلیل علمی و تحلیل‌های داده‌محور تأکید داشته، آیا مسائل اقتصاد ایران را می‌شود با این نگاه حل کرد؟ آیا صرفا داشتن نگاه دانشگاهی حل مسائل کشور کفایت می‌کند و چگونه می‌شود راهکارهایی که از دل تکست‌بوک‌ها بیرون می‌آید را به مسائل کشور ارتباط داد؟ گفت: اینکه ما مطالب علمی را بخواهیم به مطالب تکست‌بوک محدود کنیم عبارت دقیق و رویکرد صحیحی نیست، چرا می‌گوییم تحقیقات کاربردی؟ چون باید اقتصاد کشور را بشناسیم و زمینه‌هایی که چه اقتصادی چه ساختاری و چه نهادی و همینطور زمینه‌های اجتماعی – سیاسی را تحلیل کنیم و بعد ببینیم علم اقتصاد به ما در این حوزه‌ها چه یاد می‌دهد.
وی افزود: مطالعات مستمر ما طی این مدت نشان داده که اتفاقاً آن چیزهایی که از دل کار علمی بیرون می‌آید درست است و محقق می‌شود؛ اصلا اینطور نیست که بگوییم که ما کلاً یک فاز جدایی از دنیا داریم حتی اگر هر فاز جدایی هم هست باز کار علمی باید کرد؛ نمی‌شود بنشینیم و در خارج از فضای علمی بخواهیم به مسائل، به صورت گعده‌ای بپردازیم. هر چیزی هم که متفاوت است باید با روش علمی، داده‌محور و شواهدمحور به آن پرداخته شود تا بتوانیم تصمیم‌گیری کنیم.
ناترازی‌ها را نمی‌شود یک‌شبه رفع کرد

رئیس دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف درباره رفع ناترازی انرژی به عنوان یکی از مسائل اصلی کشور و آثاری که بر صنعت و زندگی مردم داشته است، اذعان کرد: در سال‌های گذشته از علم اقتصاد و نظرات فنی فاصله گرفتیم و سیاست‌گذاری‌هایی که طی چند دهه گذشته صورت گرفته ما را به وضع امروز رسانده که سبب شده بیماری بر اقتصاد ما حاکم شود.
مدنی زاده اظهار داشت: با وجود اینکه کشورمان از نظر منابع نفت و گاز در دنیا جزو برترین‌هاست اما الان کمبود برق و گاز و بنزین داریم و این کالاها را وارد می‌کنیم که نشان می‌دهد سوء مدیریت در این زمینه داشته‌ایم و سیاست‌گذاری‌ها صحیح نبوده است.
وی با طرح این پرسش که چه باید کرد، گفت: آیا می‌شود یک‌شبه دکمه‌ای را بزنیم و مسأله را حل کنیم؟ طبیعتاً این راه‌حل نیست؛ کشورهایی که این مسیر را رفته‌اند، دچار بحران‌های جدی شده‌اند؛ این مسائل باید طی یک برنامه تدریجی اصلاح و حل شود تا روی ریل صحیح قرار گیرد. این موضوعی نیست که بدون ایجاد همدلی و گفت‌وگو با مردم محقق شود.
وی ادامه داد: نمی‌شود در زمینه رفع ناترازی انرژی، مسائل اجتماعی و تفاوت‌های بین مناطق و افراد و گونه‌های مختلف مردم را در نظر نگرفت؛ بدون لحاظ کردن ابعاد مختلف سیاسی و شرایط اجتماعی یا حتی حقوقی و ظرفیت‌های جامعه، اتفاقی در این خصوص رخ نمی‌دهد؛ بدون توجه به معیشت مردم نمی‌توانیم تغییر ناگهانی در حوزه رفع ناترازی‌ها ایجاد کنیم حتماً الان وضع موجود به ضرر قشر فقیر جامعه است ولی تغییر ناگهانی می‌تواند مخرب‌تر باشد.
وزیر پیشنهادی اقتصاد گفت: ما باید یک برنامه اصلاحی را در دولت بخصوص دستگاه‌های مربوطه داشته باشیم؛ موضوع ناترازی انرژی به طور مستقیم به وزارت امور اقتصادی مرتبط نیست ولی دولت باید این روش را در هر زمینه اصلاحاتی نه فقط انرژی پیاده و مسائل را تدریجی و به صورت گفت‌وگو با مردم حل کند تا آرام‌آرام اقتصاد را روی ریل صحیح خود قرار دهد ولی در عین حال باید مراقب معیشت مردم به خصوص اقشار ضعیف هم باشد.
سیاست گذاری های غلط و تحریم ها مسبب اصلی وضعیت کنونی اقتصاد
مدنی‌زاده درباره اینکه طی بیش از ۱۵ سال گذشته وضعیت معیشت مردم به خاطر کاهش رشد اقتصادی مناسب نبوده است و شما به عنوان یک اقتصاددان چگونه می‌خواهید همزمان اصلاحات اقتصادی را با ضربه ندیدن اقشار کم‌درآمد رفع کنید؟ گفت: ما یک سری آسیب‌های طولانی مدت در اقتصاد داشته‌ایم؛ طی چند دهه گذشته به رغم اینکه همیشه می‌خواستیم وضع معیشت مردم بهتر باشد ولی الان چنین وضعیتی را مشاهده می‌کنیم.
وی با تاکید بر اینکه آسیب‌های طولانی‌مدت را در اقتصاد داشته‌ایم، اظهار داشت: طی بیش از یک دهه گذشته، اقتصاد کشور علاوه بر آسیب‌های بلندمدت که ناشی از سیاست‌گذاری‌های غلط بوده و باعث شده درآمد سرانه مردم پایین و سفره خانوارها کوچک باشد، با مساله تحریم ها هم روبرو بوده است؛ این دو چالش در کنار هم وضعیت کنونی را در اقتصاد در پی داشته است یعنی ضمن اینکه رشد اقتصادی کشور کاهش پیدا کرده، درآمد سرانه پایین و تورم بالا رخ داده، گرانی داریم و اقتصاد نوسانات زیادی را تجربه می‌کند.
باید یک تغییر ریل در مسیر اقتصاد کشور اتفاق بیفتد
وزیر پیشنهادی اقتصاد تاکید کرد: اگر بخواهیم این روند را ادامه دهیم، همین وضعیت تکرار خواهد شد و یک دهه دیگر نیز به همین منوال خواهد گذشت و جمعیت زیر خط فقر ما افزایش پیدا خواهد کرد. بنابرین باید یک تغییر ریل در مسیر اقتصاد کشور اتفاق بیفتد که کار ساده‌ای هم نیست و یک شبه و یک ساله اتفاق نمی‌افتد ولی بالاخره باید از یک جایی شروع کرد.
مدنی زاده با تاکید بر اینکه در طی این مسیر اصلاحی باید حواسمان به قشر ضعیف جامعه باشد، تصریح کرد: هر مسیر اصلاح اقتصادی ذاتاً می‌خواهد رشد اقتصادی و درآمد سرانه مردم را افزایش دهد و قرار است سفره مردم بزرگ‌تر شود ولی ممکن است در اثر هر نوع سیاستی که دولت در پیش بگیرد در برخی جاها بعضی از اقشار به خصوص اقشار ضعیف دچار آسیب شوند. اینجاست که باید سیاست‌های تکمیلی با سیاست‌های اصلی اصلاح اقتصادی ممزوج باشد تا اطمینان حاصل کند که اقشار ضعیف آسیب نمی‌بینند.
وی ادام داد: یکی از دلایلی که بر تدریجی بودن سیاست‌های اصلاح اقتصادی تاکید می‌کردم به این دلیل است که باید آرام‌آرام تغییرات اقتصادی را ایجاد کرد و در عین حال بتوان با هزینه کم، اقشار و بنگاه‌های ضعیف‌تر را هم پوشش داد و این امکان را فراهم کرد تا بتوانند خودشان را تقویت کنند و بهره‌وری را افزایش دهند تا منجر به کاهش اشتغال در کشور نشود؛ کاهش اشتغال خودش بیکاری می‌آورد و کلی مصائب دیگر ایجاد می‌کند.
مدنی‌زاده اضافه کرد:تجربه‌هایی که دنیا در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی در زمینه اصلاحات اقتصادی داشته این آموزه را برای اقتصاد دنیا به ارمغان آورد که تغییرات رادیکال و ناگهانی می‌تواند چه‌قدر آسیب‌های اجتماعی ایجاد کند.

شوک‌درمانی اقتصاد؟ هرگز
وزیر پیشنهادی اقتصاد در پاسخ به این سؤال که چه کار باید کرد تا سرمایه‌گذاری به میزان مورد نیاز اقتصاد کشور رخ دهد و چگونه می‌توانیم سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی را در جهت رشد کشور قرار داد، اظهار کرد: لازمه اییجاد تغییر در مسیر فعلی اقتصاد، تحقق رشد اقتصادی و جهش تولید در کشور سرمایه‌گذاری و افزایش بهره‌وری است.
مدنی زاده افزود: برای افزایش سرمایه‌گذاری باید کاری کنیم که اول از همه امنیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری برای مردم اتفاق بیفتد؛ اقتصاد تا جای ممکن پیش‌بینی‌پذیر باشد تا سرمایه‌گذار و مردم بتوانند با کم‌ترین ترس و ریسک، انگیزه داشته باشند تا منابع خود را به جای اینکه در جاهایی که غیر مولد و حتی بعضاً برای اقتصاد کشور مخرب است، در تولید داخل و بخش‌های مختلف از کشاورزی گرفته تا مسکن، صنعت، خدمات و صنعت نفت منتقل کنند.
وزیر پیشنهادی اقتصاد بیان کرد: آرامش اقتصادی، پیش‌بینی‌پذیری، کاهش نااطمینانی و اطمینان خاطر از بازگشت سرمایه با سود قابل توجه، جزو اولویت‌هاست. ظرفیت بسیار خوبی را هم در داخل کشور داریم؛ظرفیت خیلی خوبی از ایرانی‌های خارج از کشور داریم که در صورت داشتن حس امنیت سرمایه‌گذاری و برداشته شدن موانع سرمایه‌گذاری و تولید، علاقه‌مند به انتقال منابع مالی خود به داخل ایران هستند. دولت هم باید پروژه‌ها را آماده کرده باشد و به سرمایه‌گذاران بگوید شما فقط منابع خود را بیاورید تا کار شروع شود.
نظام مالیاتی شفاف، هوشمند و یکپارچه با نظام یارانه نیاز داریم
وزیر پیشنهادی اقتصاد درباره برنامه‌های مالیاتی خود نیز گفت: نظام مالیاتی برای این طراحی شده که بخواهد منابعی را از مردم بگیرد تا بتواند خرج دولت را برای ارائه کالا و خدمات عمومی تامین مالی کند. ما برای ساخت و توسعه مدارس، امنیت، بهداشت و مبارزه با فقر تامین مالی می‌خواهیم و تمام اینها را نظام مالیاتی قرار است تامین کند ولی این نظام مالیاتی باید عادلانه باشد نباید کسانی که باید مالیات بیشتری بدهند کمتر پرداخت کنند و بالعکس.
مدنی زاده ادامه داد: یکی از اصلی‌ترین برنامه‌هایی که مد نظر دارم، این است که نظام مالیاتی را طراحی کنیم که اولاً شفافیت را بالا ببرد ثانیاً هوشمند باشد که بتواند عدالت مالیاتی را تامین کند و ثالثاً بتواند یکپارچگی با نظام یارانه داشته باشد؛ اگر این طرح اجرا شود در این صورت دیگر شاهد آن نیستیم که در سایر بخش‌های اقتصادی یارانه می‌دهیم و همزمان مالیات هم می‌گیریم و این فضا یکپارچه می‌شود. از یک طرف هزینه‌های دولت را کم می‌کند و از سوی دیگر یک نوع رفاه برای عموم مردم ایجاد می‌کند.
وی ادامه داد: در حال حاضر نظام مالیاتی موجود برای بنگاه‌های اقتصادی بیشتر چالش ایجاد می‌کند نه فقط صرف رقم مالیات بلکه خود فرآیندهای مالیاتی؛ یکی از برنامه‌های جدی من رفع این مشکل است که بحث هوشمندسازی نظام مالیاتی جزو اقدامات کلیدی آن محسوب می‌شود و اگر محقق شود می‌تواند کمک بزرگی به بنگاه‌های اقتصادی کند.
داشتن تورم ۵ درصدی آرزوی ماست
وی بیان کرد: آرزوی ما این است که به جایی برسیم که نرخ تورم زیر ۵ درصد باشد و نرخ ارز تکان نخورد و ثبات داشته باشد. ولی باید حواسمان باشد که سیاست ارزی به گونه‌ای نباشد که به تولید آسیب بزند. ما طی چند دهه گذشته متاسفانه سیاست‌هایی در حوزه ارز به کار بردیم که یا به معیشت مردم و یا به تولید آسیب زده است؛ بنابراین باید تلاش کرد که با هماهنگی بین دستگاه‌های اصلی اقتصادی دولت این آسیب را برطرف کنیم.
فاجعه بندرعباس نتیجه سیاست‌های کنونی گمرکی است
مدنی‌زاده اظهار داشت: همین سیاست‌های ارزی کنونی باعث شده تا در موضوع گمرک و ترخیص کالا هم دچار مشکل شویم و این فاجعه بندرعباس اتفاق افتاد. یعنی فکر نکنیم موضوعات به همدیگر بی‌ربطند اگر می‌خواهیم مسئله گمرک را حل کنیم باید ریشه آن را در سیاست‌های ارزی و تجاری جست‌وجو کنیم.
به آینده اقتصاد ایران امیدوارم
وزیر پیشنهادی اقتصاد درباره اینکه چه‌قدر به آینده اقتصاد ایران امیدوار است و چه پیام روشن و صادقانه برای مردم دارد؟ بیان کرد: من اگر امیدوار نبودم امروز اینجا نبودم اگر امیدوار نبودم درس نمی‌خواندم که برگردم و به کشور کمک کنم یا مثلا در حوزه‌های آموزش جوانان و ارتقای پژوهش تلاش نمی‌کردم؛ اگر امیدوار نبودم اینجا روبه‌روی شما نمی‌نشستم تا پاسخگوی سؤالات باشم.
مدنی زاده تاکید کرد: من بنا به وظیفه شرعی، اخلاقی و حرفه‌ای که داشتم این مسئولیت را پذیرفتم؛ آقای رئیس جمهور به بنده اعتماد کرد و این مسئولیت را به بنده سپرد بنابراین امیدوارم اگر مجلس هم این اعتماد را به بنده کند بتوانم به عنوان خدمتگزار مردم قدمی بردارم.

وی با طرح این پرسش که چرا امیدوار است، گفت: امیدوارم به تحول اقتصادی، به تغییر، به تغییر ریل‌ها امیدوارم، به خاطر جوان‌های تحصیل‌کرده کشور، به خاطر مردم امیدوارمان، مردمی که انتظار دارند و دوست دارند و می‌خواهند کشور بهبود پیدا کند، به خاطر فعالان اقتصادی که این روزها تولیدکنندگانی را داریم که واقعا نه صرفاً به خاطر سود اقتصادی بلکه به خاطر عِرق خود به کشور ایستاده‌اند و سرمایه‌های خود را روی زمین گذاشته‌اند و تلاش می‌کنند؛ به خاطر جوان‌های شایسته، من خیلی امیدوارم و می‌دانم و می‌شناسم که جوان‌های بسیار قابلی در کشور داریم؛ مدیران کارآمدی در کشور داریم که شاید الان کنار نشسته‌اند و گوشه عزلت گزیده‌اند، اینها باید به دور از فضا و هیاهوهای سیاسی به دایره مدیریت اقتصادی و بازگرداندن عقلانیت به اداره اقتصادی کشور برگردند. امیدوارم این مسیر بتواند آرام‌آرام یک تحول اقتصادی با کمک مردم در کشور رقم بزند. اینها دلیل اصلی امیدواری من به آینده اقتصاد ایران هستند.