اقتصاد ایران در دوران پسا ماشه

«بشارت نو» پیامد اسنپ بک را بررسی می کند؛
احسان انصاری/مکانیسم ماشه علیه ایران فعال شده و در همین ساعت های ابتدایی واکنش بازارها به این اتفاق با نوسان زیادی همراه بوده است. از روز جمعه تا به امروز شاهد نوسان و افزایش قیمت دلار، سکه و طلا در بازارها بودیم و در مقابل بورس تهران روند اصلاحی را تجربه کرد. برخی از کارشناسان اقتصادی عقیده دارند که بازارها واکنشی بیش از اندازه نسبت به موضوع مکانیسم ماشه داشته‌اند؛ به نوعی این رکود و رکودهای پی‌درپی در بازارها قابل توجیه نیست. در مقابل برخی از کارشناسان نیز می‌گویند که با اجرایی شدن اسنپ‌بک شرایط بازار وخیم‌تر از حال حاضر می‌شود.
نکته مهم اینکه با فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، میزان اثرگذاری آن در بخش تولید و درآمدهای نفتی همچنان محل سوال است. گروهی از کارشناسان معتقدند تهران می‌تواند با حفظ شبکه پیچیده فروش نفت، جریان صادرات خود را ادامه دهد، اما احتمالا باید مشتریان آسیایی را با قیمت‌های پایین‌تر راضی نگه دارد. در این میان همسویی روسیه و چین نقش مهمی در کاهش اثرات اقتصادی تحریم‌ها دارد. گفته می‌شود اخیرا هند نیز به جمع خریداران نفت ایران اضافه شده است. با این حال، فعال شدن ماشه از جنبه‌های مختلفی تجارت ایران را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه، قیمت محصولات را در بازار بالا می‌برد و بروز تاخیر احتمالی در واردات کالاهای مصرفی و نهاده‌های واسطه تولید می‌تواند کمبودهای مقطعی ایجاد کند. این موضوع ریسک تلاطم بازار را افزایش می‌دهد. اما همکاری با کشورهای همسو با ایران و ایجاد راه‌حل‌های جدید می‌تواند اثرات منفی تحریم‌های بین‌المللی را کاهش دهد.
تحریم های مکانیسم ماشه محل مناقشه
اتفاق نظری گسترده میان تحلیلگران وجود دارد که تحریم‌های یکجانبه آمریکا در سال‌های اخیر به‌مراتب گسترده‌تر، سخت‌تر و با ضمانت اجرایی قوی‌تری نسبت به تحریم‌های شورای امنیت بوده است. اقتصاد ایران از سال ۱۳۹۷ تاکنون عملاً در سخت‌ترین شرایط تحریمی قرار داشته و مهم‌ترین تحریم‌ها ازجمله تحریم نفتی، صنعت بانکداری و صنایع اصلی، قبلاً اعمال شده‌اند. بنابراین، بازگشت تحریم‌های شورای امنیت تحریم جدید و بی‌سابقه‌ای را به ایران تحمیل نمی‌کند.
همچنین مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در جدیدترین گزارش خود تأکیدکرده که مهم‌ترین اثر فعال‌سازی مکانیسم ماشه، جنبه روانی آن است. این جو روانی به دلالان و سودجویان فرصت می‌دهد تا با ایجاد هیجان کاذب در بازار، به نوسان‌گیری و سودجویی بپردازند.

نکته مهم‌تر اما توانایی ایران در دور زدن تحریم‌هاست. ایران در سال‌های اخیر با تمرکز بر دیپلماسی اقتصادی و توسعه روابط با همسایگان و کشورهای عضو گروه‌هایی مانند بریکس و سازمان همکاری شانگهای، راهکارهای متعددی برای خنثی‌سازی تحریم‌ها و تداوم مبادلات تجاری خود پیدا کرده است.
تاریخچه بازار ایران مملو از نمونه‌هایی است که در آنها اخبار سیاسی منفی باعث ایجاد یک جهش کوتاه‌مدت و هیجانی در قیمت دلار و سکه شده است. اما در اغلب موارد، بازار پس از فروکش کردن جو روانی، بخش قابل توجهی از افزایش قیمت را اصلاح کرده و به حالت تعادل نزدیک شده است. خرید در اوج این هیجانات معمولاً به ضرر سرمایه‌گذاران خرد بوده است.همچنین بانک مرکزی به‌دلیل تجارب موفق در مدیریت بحران‌های قبلی مانند جنگ ۱۲ روزه اخیر نشان داده که توانایی لازم برای کنترل نوسانات کاذب و تأمین نیازهای ارزی بازار را دارد.در عین حال در شرایط فعلی هیچ نشانه‌ای از کاهش عرضه ارز در کشور وجود ندارد و افزایش قیمت‌ها بیشتر از آن که ناشی از کاهش عرضه باشد، ناشی از افزایش تقاضای سفته‌بازانه و هیجانی است.
مخالفت پزشکیان با خروج ایران از ان پی تی
در حالی که برخی نمایندگان تندرو مجلس به دنبال خروج از ان پی تی هستند اما مسعود پزشکیان با این تصمیم مخالف است. رئیس ‌جمهور در گفت‌و‌گو با خبرنگاران غربی گفت که حتی اگر تحریم‌های شورای امنیت بار دیگر فعال شود ایران قصد خروج از ان.پی.تی را ندارد. او افزود: «قدرت‌های خارجی به دنبال یک بهانه سطحی برای به آتش کشیدن منطقه هستند.»
پزشکیان درباره روند مذاکرات هسته‌ای نیز اظهار داشت: «دولت ترامپ در گفت‌وگوهای هسته‌ای، حتی در مذاکرات پیش از حمله اسرائیل، صداقت نشان نداد. دیوار بی‌اعتمادی میان ما و آمریکایی‌ها بسیار بلند است. ما چند بار به تفاهم‌هایی رسیدیم اما هیچ‌گاه از سوی آمریکایی‌ها جدی گرفته نشد.»

رئیس‌جمهور پیش از این در گفت‌و‌گو با شبکه ان بی سی آمریکا در واکنش به پرسشی درباره احتمال وقوع جنگ دیگر علیه ایران و دیدار قریب‌الوقوع ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا با بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی گفت: «ما از جنگ نمی‌ترسیم. ما جنگ‌طلب نیستیم. ترامپ گفته است که دولتش برای ایجاد صلح آمده، اما مسیری که در پیش گرفته‌اند، کل منطقه را به آتش خواهد کشید.»
او تأکید کرد: «ایران هرگز جنگی را آغاز نکرده و هرگز هم آغازگر هیچ جنگی نخواهد بود. اما هر کس به ما حمله کند، ما نهایت تلاش خود را برای دادن پاسخی کوبنده انجام خواهیم داد. ما بدون تردید توانمندی‌های خود را روزبه‌روز افزایش خواهیم داد تا کسی جرئت حمله به ما را نداشته باشد.»
دیپلماسی در فضای پسا ماشه
در این زمینه آلمان اعلام کرد پس از آنکه گفت‌وگوها میان قدرت‌های اروپایی و جمهوری اسلامی ایران برای حل بن‌بست در خصوص برنامه هسته‌ای این کشور به نتیجه نرسید، تحریم‌های گسترده‌تری از سوی سازمان ملل علیه ایران اعمال خواهد شد. یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان با اشاره به مقامات ایرانی گفت: «ما فرصت‌های زیادی برای رسیدن به یک راه‌حل مذاکره‌شده جدید ارائه کردیم، اما آن‌ها از این فضا استفاده نکردند. تحریم‌ها اعمال خواهد شد.واده‌فول گفت در حالی که مکانیسم بازگشت خودکار (اسنپ‌بک) برای اعمال دوباره تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران به اجرا درخواهد آمد، همواره فضایی برای دیپلماسی وجود خواهد داشت.