بدون فشارافزایی، تولید پایدار گاز ممکن نیست

صادق مهرجو، کارشناس اقتصاد انرژی:
تجربه کشورهایی مانند نروژ و قطر نشان می‌دهد بدون سرمایه‌گذاری به‌موقع در فشارافزایی، حفظ ظرفیت تولید گاز در نیمه دوم عمر میادین امکان‌پذیر نیست. تولید پایدار گاز طبیعی با زندگی روزمره و صنایع گره خورده و عبور از نیمه دوم عمر میادین نیازمند تصمیم جدی برای اجرای پروژه‌های فشارافزایی است. غفلت در این زمینه آرامش اجتماعی و امنیت انرژی را تهدید می‌کند.
ضرورت فشارافزایی در نیمه دوم عمر میادین
به گزارش مهر ،گاز طبیعی ستون فقرات اقتصاد ایران است و بیش از ۸۰ درصد انرژی نهایی کشور به آن وابسته است. با آغاز برداشت از مخزن، فشار داخلی کاهش می‌یابد. در نیمه اول عمر میدان انرژی طبیعی کافی است اما در نیمه دوم افت فشار باعث کاهش تولید و حتی ناتوانی در خروج سیالات می‌شود. بدون فشارافزایی، تولید پایدار غیرممکن خواهد شد. در میادین بزرگی مانند پارس جنوبی کاهش دبی خروجی چاه‌ها نیاز به کمپرسورهای قدرتمند را نشان می‌دهد. پروژه‌های فشارافزایی شامل نصب کمپرسورهای ساحلی و فراساحلی یا تزریق گاز هستند و بدون آنها بخشی از ذخیره برای همیشه غیرقابل برداشت می‌شود.
تجربه جهانی؛ نروژ و قطر
نروژ در میدان ترول از همان ابتدا برنامه نصب کمپرسورهای گریز از مرکز را اجرا کرد و با مهندسی مجدد مستمر توانست حتی در دهه سوم بهره‌برداری تولید پایدار داشته باشد. قطر نیز در میدان مشترک گنبد شمالی/پارس جنوبی زودهنگام پروژه‌های فشارافزایی را آغاز کرد و ده‌ها میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در کمپرسورها و خطوط انتقال انجام داد. این اقدام قطر را در تولید و صادرات پیشتاز کرد. در مقابل، ایران با روند کند فشارافزایی با کاهش نرخ بازیافت و خطر جا ماندن از سهم ملی مواجه است.
پیامدهای تعلل در فشارافزایی
عدم اجرای پروژه‌های فشارافزایی طبق برنامه فنی، چشم‌انداز تولید گاز کشور را با چالش جدی روبه‌رو می‌کند:
کاهش تولید و ناتوانی در پاسخ به تقاضا، به‌ویژه در زمستان، و بازگشت به قطعی یا سهمیه‌بندی گاز.
کاهش برگشت‌ناپذیر بخشی از ذخیره به دلیل افت فشار.
تهدید پایداری تولید پتروشیمی‌ها و صنایع خوراک‌بر، کاهش صادرات ارزآور و تشدید مشکلات بودجه‌ای.
اعمال سیاست‌های مدیریت مصرف اجباری با پیامدهای جدی برای اشتغال و ثبات اجتماعی.
هزینه‌های سنگین و بعضاً غیرممکن برای بازیابی ظرفیت ازدست‌رفته در آینده.
امنیت انرژی و آرامش اجتماعی
امنیت انرژی تنها یک مفهوم کلان نیست بلکه مستقیماً بر کیفیت زندگی مردم اثر دارد. پایداری شبکه گاز تضمین‌کننده درآمد دولت، فعالیت صنایع، اشتغال و کنترل تورم است. کوچک‌ترین اخلال در تولید گاز موجی از نگرانی عمومی و بحران در برق و حمل‌ونقل ایجاد می‌کند. راهبرد ملی فشارافزایی باید با فرماندهی واحد و سرمایه‌گذاری اولویت‌دار به‌عنوان خط مقدم امنیت ملی دیده شود.
دیدگاه کارشناسان
صادق مهرجو، کارشناس اقتصاد انرژی، فشارافزایی را یکی از فوری‌ترین ضرورت‌های راهبردی کشور دانست. او گفت فشارافزایی یعنی کمک مهندسی به مخزن برای حفظ تولید، زیرا با گذشت زمان فشار طبیعی کاهش می‌یابد و بدون تجهیزات تقویت فشار، افت تولید اجتناب‌ناپذیر است. در سال‌های ابتدایی مخازن با انرژی طبیعی تولید بالایی دارند اما پس از نیمه دوم عمر، ظرفیت کاهش می‌یابد و بدون کمپرسور بخشی از گاز برای همیشه در مخزن باقی می‌ماند.
وی افزود گاز در ایران ستون فقرات زندگی مردم و صنایع است و افت تولید تنها مسئله فنی نیست بلکه تبعات اقتصادی و اجتماعی دارد. یکی از خطاهای سیاست‌گذاری انرژی تصور وجود زمان کافی برای فشارافزایی است، در حالی‌که افت فشار پس از نقطه بحرانی شتاب‌دار و پرهزینه می‌شود.
مهرجو به تجربه نروژ و قطر اشاره کرد که فشارافزایی را از سال‌های اولیه به‌عنوان بخشی از برنامه بلندمدت توسعه میدان تعریف کردند. قطر سال‌ها زودتر از ایران وارد فاز فشارافزایی شد و اکنون تولید و صادرات بیشتری دارد. این اختلاف نتیجه نگاه راهبردی و تصمیم‌گیری به‌موقع است.
وی پیامدهای تعلل را کاهش تولید، افزایش ناترازی گاز، فشار به شبکه برق و سیاست‌های پرهزینه مدیریت مصرف دانست. صنایع بزرگ نخستین قربانی کمبود گاز خواهند بود و تعطیلی آنها موجب افت درآمد ارزی، بیکاری و تورم می‌شود. مدیریت مصرف جایگزین فشارافزایی نیست بلکه مکمل آن است.
توصیه سیاستی
فشارافزایی باید به‌عنوان پروژه‌ای با ماهیت امنیت ملی تعریف شود و نیازمند تأمین مالی پایدار، فناوری روز، برنامه زمان‌بندی شفاف و پاسخ‌گویی به افکار عمومی است. هر سال تأخیر به معنای از دست رفتن بخشی از ثروت بین‌نسلی کشور است. تصمیم درست امروز می‌تواند تولید پایدار گاز را برای دهه‌ها تضمین کند. فشارافزایی خریدن زمان برای کشور است؛ زمانی که می‌تواند صرف توسعه و مدیریت گذار انرژی شود.

اجرای به‌موقع پروژه‌های فشارافزایی شرط لازم برای جلوگیری از افت تولید و کاهش ناترازی است. این راهبرد سرمایه‌گذاری مستقیم برای آرامش اجتماعی، ثبات اقتصاد ملی و مدیریت تورم خواهد بود. پرهیز از تأخیر و اولویت‌بخشی بودجه و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های کمپرسور باید مطالبه‌ای ملی باشد. بهره‌گیری از فناوری روز و تجربه‌های موفق جهانی و شفافیت در اطلاع‌رسانی کلید اعتماد عمومی است. ضعف در توسعه فشارافزایی ضربه به امنیت انرژی و آرامش اجتماعی است و آینده انرژی کشور به تصمیمات امروز گره خورده است.