بی توجهی به هشدارها کشور را با بحران بی آبی مواجه کرده است

مجید ابهری،جامعه شناس در گفت وگو با «بشارت نو» با تشریح بحران آب:
میترا موحد/ بحران آب در کشور با چه پیامدهای اجتماعی مواجه خواهد شد و چرا علی رغم هشدارهایی که در گذشته درباره وضعیت آب کشور داده شد اما مدیران جامعه به این هشدارها توجه نکردند؟«بشارت نو» برای پاسخ به این سوالات و بررسی چشم انداز پیش رو با مجید ابهری آسیب شناس اجتماعی گفت وگو کرده که در ادامه می خوانید.
بحران آب چه دلایلی دارد با چه پیامدهای اجتماعی مواجه خواهد شد؟
واقعیت این است که کمبود آب در حال تبدیل شدن به بحرانی سراسری و شدید در ایران است. نمودهای آشکار این عارضه در خشک ‌شدن دریاچه‌ها و تالاب‌ها نظیر دریاچه بختگان، ارومیه و تالاب انزلی هویداست. قسمت پنهان بحران اما به تخلیه‌ منابع آب زیرزمینی برمی‌گردد. در سمت عرضه‌ این منبع مشترک در ایران، به صورت تاریخی همواره دشواری‌های بسیاری وجود داشته است. ایران در منطقه‌ خشک و نیمه‌خشک قرار گرفته و میزان نزولات جوی سالانه در ایران براساس گزارش شرکت مدیریت منابع آب ایران حدود یک‌ سوم میزان ۸۰۰ میلی‌متری میانگین جهانی است. نزولات جوی به عنوان منبع اولیه‌ تامین آب‌های جاری، یعنی رودخانه‌ها و چشمه‌ها و دریاچه‌ها و هم‌چنین آب‌های زیرزمینی است که سفره‌های آب زیرزمینی را تغذیه می‌کند.
آیا بحران آب تنها ریشه زیست محیطی داشته است؟
به هرحال در این زمینه سومدیریت مشهود است. با کمترشدن نزولات جوی در اثر شوک‌های طبیعی مانند خشک‌سالی چندین ساله، وضعیت عرضه‌ آب شیرین پیچیده تر می‌شود. تغییر اقلیم نیز به عنوان پدیده‌ای جهانی و با منشأ انسانی، این شوک‌های ناشی از عرضه‌ آب را تعمیق می‌کند. از طرف دیگر در سمت تقاضا نیز با افزایش جمعیت فشار بر منابع آبی افزون می‌گردد. نخست اینکه جمعیت بیشتر به معنای مصرف بیشتر آب شرب است. به صورت غیرمستقیم نیز افزایش جمعیت بر تقاضای آب اثرگذار است. جمعیت بیشتر به معنای نیاز به مواد غذایی بیشتر و در نتیجه تولید بیشتر محصولات کشاورزی است. همچنین تولیدات صنعتی نیز برای پاسخ به تامین نیازهای اقتصاد افزون گشته و تقاضای آب به عنوان ماده‌ اولیه در تولید بعضی محصولات صنعتی بیشتر می‌گردد. بنابراین کاهش عرضه و افزایش تقاضا هر دو بر کمبود آب در دسترس اثرگذارند.

ارزیابی شما از اظهارات و تصمیماتی که در این زمینه گرفته شده چیست؟
بحران محیط زیست در کشور تنها مختص به بحران آب نیست و بلکه در زمینه های دیگر نیز وجود دارد. فقدان مدیریت قدرتمند در زمینه منابع حیاتی آب، چه در زمینه کشاورزی و چه در مصرف ترازمند و نیز عدم توجه به آبخیزداری علمی و کشت اقلام آب‌ بر در مناطق دچار تنش آبی، در کنار خشکسالی‌های اقلیمی همه و همه دست به ‌دست هم داده و کشور و مردم را با دغدغه جدی کم‌ آبی یا بی ‌آبی مواجه کرده است. نکته دیگر اینکه بحران آب یک ‌شبه به وجود نیامده و بلکه به دلیل برخی تصمیم‌ ها و سوء تدبیرها بوده که ریشه در گذشته دارد.در واقع بحران آب نتیجه سال ها سومدیریت است. راه‌حل آن نیز آن چیزی نیست رئیس جمهور می گوید که باید تهران را تعطیل کرد و این نوع موضع گیری به نوعی فرار از پاسخگویی است. در کشور ما مدیری که روی کار می‌آید دنبال صندلی ریاست بعدی است و بیشتر به فکر جایگاه خود است تا حل مشکلات. به همین دلیل نیز مشکلات تنها از مدیری به مدیر دیگر منتقل شده است. دولت پزشکیان خود وارث مشکلاتی است که از دولت‌های گذشته به او رسیده است.
مردم چه نقشی در این شرایط دارند؟
در چنین شرایطی باید الگوهای مصرف جامعه براساس صرفه جویی و پرهیز از تشریفات‌گرایی تهیه و ارائه شود نه اینکه بعضی‌ها استخرهای پرآب خود را برای سرگرمی داشته باشند فضای سبز خانه‌شان را آبیاری کنند و عده‌ای دیگر در حسرت آب آشامیدنی یا آب برای تن شویی باشند. برخی از ما ایرانیان خیلی اسراف کار هستیم و با زندگی مومنانه و اقتصادی آشنا نیستیم. اخبار تلخ خشک شدن دریاچه های کشور و خطرات ناشی از آن، دریاچه ارومیه، هامون و بختگان جز اضطراب و نگرانی برای مردم نتیجه‌ ای ندارد و کاری از دست مردم بر نمی‌آید اما زیاده روی و اسراف در زندگی ما ایرانیان را رکورددار در جهان کرده است.آمارها می گوید مردم ایران شش برابر استاندارد جهانی نمک مصرف می کنند ، نوشابه چهار برابر استاندار سرانه جهانی، سوخت شش برابر، لوازم آرایش دوازده برابر و ضایعات نان هشت برابر و در مورد اقلام دیگر نیز وضع بهتر از این نیست.