جای خالی دیپلماسی در حل مناقشات خاورمیانه

جای خالی دیپلماسی در حل مناقشات خاورمیانه

مهدی ذاکریان

همه اتفاقاتی که مانند یک کلاف سردرگم یا یک بحران بزرگ در خاورمیانه در حال شکل گیری است، را می‌توان با دانش روابط بین الملل بررسی کرد. دانش روابط بین الملل و علم دیپلماسی یک جمله می‌گوید: «در دنیا، هر اتفاقی ممکن است» یعنی ما امر محال و ناممکن نداریم. صلح، همکاری، حقوق بشر و پیشرفت، همگی ممکن و دست یافتنی هستند. دیپلمات‌ها و کارشاسان حوزه روابط بین الملل، همه چیز را قابل امکان می بینند. تفکر نظامی همه چیز را در «YES» و «NO» میبینند و در حد وسط این دو، چیزی نمی بینند؛ بنابراین همه چیز یا برد است یا باخت. یا جنگ است یا جنگ نیست. متاسفانه در بخشی از منطقه خاورمیانه افرادی که از دیپلماسی فاصله دارند و به دیدگاه نظامی نزدیک اند، در حال اثرگذاری هستند؛ نتانیاهو و طیف‌های فکری مشابه او در منطقه دقیقا به همین طرز تفکر نزدیکند. این در حالی است که باید به دانش روابط بین الملل برگردیم. دانش روابط بین الملل خواهان برقراری روابط مسالمت آمیز بین همه کشور‌ها است و تلاش دارد فعالیت کشور‌ها در فضایی آرام و مبتنی بر همکاری پیش برود. چنین چیزی در خاورمیانه، روز به روز کمرنگ‌تر می‌شود. طرفین درگیر باید این اراده را داشته باشند که به همکاری و پایان مناقشات برگردند. اگر این همکاری شکل بگیرد، می‌توانیم امیدوار باشیم تداوم کشتار افراد بیگناه در منطقه به پایان برسد.

در حال حاضر فقط اسرائیل نیست که تمایل دارد ایران را وارد مناقشه و تنش کند، یا میزان تنش را افزایش دهد. کشورها، گروه‌ها و جناح‌های متعدد دیگری هم هستند که پشت به منافع ملی ایران کرده اند یا دشمنی و کینه‌ای نسبت به ملت ایران دارند و بی میل نیستند که ایران وارد یک مناقشه جدید شود. طبیعی است این گروه‌ها از تضعیف ایران نفع می‌برند. این طیف، می‌تواند از ایالات متحده تا ترکیه و عربستان سعودی، جمهوری آذربایجان و طالبان گسترده باشد. حتی هم اکنون پاکستان، نیز بی میل نیست ایران در منطقه تضعیف شود. برخی کشور‌های حاشیه جنوبی خلیج فارس، نیز مشتاق تضعیف ایران هستند. متاسفانه برخی در داخل کشور نیز بی میل به درگیری نیستند. آن‌ها همان کسانی اند که نتوانستند مشکلات زندگی مردم ما را حل کنند. اما آن چه باید مورد پرسش قرار دهیم این است که با ورود به مناقشه به شکل نظامی، یا عملیاتی، ایران قوی‌تر می‌شود یا ضعیف تر؟ با ورود به صحنه با روش‌های دیپلماتیک چطور؟ من معتقدم اگر به خواست و ارداه ملت ایران توجه کنیم، ایران می‌تواند یک نقش کلیدی برای حل مشکلات امروز منطقه ایفا کند و گره‌های کور این بحران را باز کند و به ملتی که از غزه آواره شده اند نیز کمک کند. تا کنون بیش از ۲ میلیون و سیصد هزار نفر آواره و بیش از ۲۰ هزار نفر جان باخته اند.

ایران اگر پاسخگوی مطالبات مردم خودش باشد طبعا در منطقه و جهان نیز می‌تواند نقش آفرینی کند. ایران با اقتدار و دارای مشروعیت مردمی شایسته ایفای نقش سازنده است که طبعا حاصل آن کسب امتیازاتی در منطقه است. با فاصله گرفتن از مردم و حکمرانی نسنجیده، برجام عملا از دست رفت، اما شاید با بازگشت به مردم بتوان با ایفای نقش مثبت و سازنده، یک دستاورد برجامی جدید نیز کسب کرد. این نقش به دلیل پشتوانه مردمی و نفوذی است که ایران روی حماس، حزب الله و حوثی‌ها دارد و در نتیجه می‌تواند تا حد زیادی در مدیریت بحران کمک کند و طرفین را به سمت یک راهکار منطقی و صحیح هدایت کند.

اخیرا صحبت از میانجیگری عربستان، بین ایران و ایالات متحده شده، این در حالیست که من معتقدم هیچگاه بیگانگان نمی‌توانند نقش مثبتی برای حل مسائل میان ایران و آمریکا ایفا کنند. البته کشور‌هایی مانند عمان و در سال‌های پیش، الجزایر، سعی کرده بودند که برادرانه و دوستانه، ایران را از بحران‌ها و مشکلات روابط بین المللی رها کنند. بنابراین، سخن من، به معنای قدرنشناسی نسبت به زحمات کشور‌هایی مانند عمان و الجزایر نیست. اما کشور‌های دیگری مثل عربستان سعودی و قطر و حتی روسیه بیش از این که به دنبال احقاق حق برای ایران باشند، به دنبال این هستند که از این روابط تیره و تار، به نفع خود، ماهی گیری کنند.

رهبر انقلاب اسلامی خطاب به مسئولان کشورهای اسلامی تاکید کردند:
لزوم قطع شریان‌های حیاتی رژیم صهیونیستی
رهبر انقلاب اسلامی تاکید کردند: کشورهای اسلامی باید ارتباط سیاسی و اقتصادی خود را با رژیم صهیونیستی قطع کنند.
به گزارش ایسنا، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی در دیدار دست‌اندرکاران کنگره ۲۴ هزار شهید استان تهران با انتقاد از عملکرد مسئولان کشورهای اسلامی در قبال موضوع بسیار مهم غزه گفتند: برخی مواقع موضع‌گیریها و اظهارات مسئولان کشورهای اسلامی اشتباه است؛ زیرا درباره موضوعی همچون آتش بس در غزه صحبت می‌کنند که از اختیار آنها خارج است و در دست دشمنِ خبیثِ صهیونیستی است، مسئولان کشورهای اسلامی باید نسبت به موضوعاتی که در اختیار آنهاست، اقدام کنند.
رهبر انقلاب اسلامی تاکید کردند: آن موضوعی که در اختیار مسئولان کشورهای اسلامی است، قطع شریان‌های حیاتی به رژیم صهیونیستی است، کشورهای اسلامی باید ارتباط سیاسی و اقتصادی خود را با رژیم صهیونیستی قطع کنند و به این رژیم کمک نکنند.
ایشان خاطرنشان کردند: به‌رغم عملکرد نامناسب مسئولان کشورهای اسلامی و به‌رغم همه سختی‌ها، همان‌گونه که در قرآن آمده، خداوند با مردم مومن است و هرجا که خدا باشد، پیروزی خواهد بود.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای افزودند: پیروزی مردم غزه قطعی است و خداوند متعال این پیروزی را در آینده نه چندان دور به امت اسلامی نشان خواهد داد و دل‌های مسلمانان و در راس آنها مردم فلسطین و غزه خرسند و خوشحال خواهد شد.