دست رد پکن به درخواست آمریکا برای توقف خرید نفت از ایران
- شناسه خبر: 21547
- تاریخ و زمان ارسال: 26 اردیبهشت 1405 ساعت 14:00
- منتشرکننده: مدیریت
«بشارت نو» مذاکرات ترامپ و شی از تایوان تا تنگه هرمز را بررسی میکند:
فیروزه نعیمی/در میانه یکی از حساسترین مقاطع روابط بینالملل، سفر دونالد ترامپ به چین و دیدار او با شی جینپینگ اواخر هفته گذشته در تالار بزرگ خلق پکن بار دیگر جهان را متوجه مهمترین رقابت ژئوپلیتیکی و چندلایه میان دو قدرت بزرگ اقتصادی جهان کرد؛ رقابتی که امروز دیگر تنها به حوزه تجارت و تعرفهها محدود نمیشود و ابعاد امنیتی، فناوری، انرژی و ژئوپلیتیکی را نیز دربر گرفته است. این سفر که در فضای پرتنش اقتصاد جهانی و همزمان با تشدید بحرانهای منطقهای انجام شد، بهعنوان تلاشی برای بازتعریف مناسبات میان واشنگتن و پکن در نظم متغیر جهانی ارزیابی میشود.
دیدار رهبران دو قدرت اقتصادی جهان بیش از دو ساعت به طول انجامید و محور اصلی مذاکرات، آینده روابط اقتصادی، امنیت انرژی، فناوریهای پیشرفته، بحرانهای منطقهای و مدیریت تنشهای ژئوپلیتیکی بود. در سالهای اخیر، روابط آمریکا و چین وارد مرحلهای تازه از تقابل راهبردی شده؛ مرحلهای که از جنگ تجاری آغاز شد اما اکنون به رقابت برای تسلط بر فناوریهای آینده و کنترل زنجیرههای حیاتی اقتصاد جهانی رسیده است. محدودیتهای صادرات تراشه، رقابت در حوزه هوش مصنوعی، نیمه رساناها، تحریمهای فناوری، امنیت سایبری وارد مرحلهای تازه از تقابل راهبردی شده است؛ تقابلی که اکنون آینده اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده و همچنین اختلاف بر سر تایوان، تنها بخشی از شکاف عمیق میان دو کشور به شمار میرود.
ترامپ پس از پایان مذاکرات، فضای گفتوگوها را «بسیار مثبت» توصیف کرد و ابراز امیدواری نمود که روابط واشنگتن و پکن وارد دورهای باثباتتر شود. او همچنین از احتمال گسترش همکاریهای تجاری و اقتصادی سخن گفت و اعلام کرد در سفرهای آینده، گروهی از بزرگترین سرمایهگذاران و مدیران شرکتهای آمریکایی نیز او را همراهی خواهند کرد. در مقابل، شی جینپینگ تأکید کرد رقابت میان دو کشور نباید مانع همکاری در حوزههای مشترک شود و منافع اقتصادی دو قدرت جهانی بر اختلافات آنها برتری دارد.
آنچه این سفر را از دیدارهای پیشین متمایز میکند، حضور کمسابقه غولهای اقتصادی و فناوری آمریکا در هیئت همراه ترامپ بود؛ حضوری که پیام روشنی درباره اهمیت اقتصادی این مذاکرات داشت. در میان همراهان رئیسجمهور آمریکا، نامهایی چون ایلان ماسک، تیم کوک، دیوید سولومون، لری فینک، جین فریزر و جنسن هوانگ دیده میشد؛ چهرههایی که حضورشان نشان میدهد آینده مناسبات واشنگتن و پکن تا چه اندازه با اقتصاد دیجیتال، بازار سرمایه، هوش مصنوعی و زنجیره تأمین جهانی گره خورده است.
برای شرکتهایی مانند اپل و تسلا، بازار و خطوط تولید چین همچنان حیاتی است. از سوی دیگر، شرکتهایی نظیر انویدیا و کوالکام به دنبال حفظ دسترسی خود به بازار عظیم فناوری چین هستند؛ بازاری که در رقابت جهانی هوش مصنوعی نقشی تعیینکننده دارد. همزمان، چین نیز کنترل بخش بزرگی از استخراج و فرآوری عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد؛ موادی که برای تولید فناوریهای پیشرفته، باتریها، صنایع نظامی و تجهیزات دیجیتال ضروری هستند.
اما مهمترین بخش مذاکرات، به مسائل ژئوپلیتیکی و امنیت انرژی مربوط میشد؛ بهویژه بحران خاورمیانه و امنیت تردد کشتیها در تنگه هرمز. بر اساس اعلام کاخ سفید، دو طرف درباره ضرورت باز ماندن این گذرگاه راهبردی برای حفظ جریان آزاد انرژی جهانی گفتوگو کردهاند. اهمیت این مسئله برای چین بسیار بالاست، زیرا بخش عمدهای از واردات نفت این کشور از مسیر خلیج فارس و تنگه هرمز انجام میشود. پکن که یکی از بزرگترین خریداران نفت ایران محسوب میشود، هرگونه بیثباتی در منطقه را تهدیدی مستقیم علیه اقتصاد خود میداند.
در همین حال، گزارشها حاکی از آن است که چین درخواست آمریکا برای توقف خرید نفت از ایران را نپذیرفته و همچنان بر ادامه همکاریهای اقتصادی با تهران تأکید دارد. این مسئله نشان میدهد که رقابت واشنگتن و پکن، هرچند شدید و چندلایه است، اما دو کشور در برخی حوزهها دارای منافع مشترک هستند؛ بهویژه در زمینه ثبات بازار انرژی و جلوگیری از شوکهای اقتصادی جهانی.
در کنار مسئله انرژی، موضوع تایوان نیز یکی از حساسترین محورهای مذاکرات بود. چین بار دیگر بر اصل «چین واحد» تأکید کرد و هشدار داد که در موضوع تایوان هیچگونه انعطافی نخواهد داشت. برای پکن، تایوان مهمترین خط قرمز امنیت ملی محسوب میشود و هرگونه افزایش حمایت سیاسی یا نظامی آمریکا از تایپه، تهدیدی مستقیم علیه تمامیت ارضی چین تلقی میشود. در سالهای اخیر، حضور نظامی آمریکا در منطقه هند ـ اقیانوس آرام افزایش یافته و همین مسئله نگرانی فزاینده مقامهای چینی را به همراه داشته است.
آینده مناسبات واشنگتن و پکن تا حد زیادی به نحوه مدیریت اختلافات پیرامون تایوان وابسته خواهد بود. هرگونه درگیری در این منطقه میتواند نهتنها امنیت آسیا، بلکه اقتصاد جهانی، زنجیره تأمین نیمهرساناها و مسیرهای اصلی تجارت بینالمللی را با بحرانی بیسابقه مواجه کند.
در کنار ابعاد سیاسی و اقتصادی، جنبه رسانهای این سفر نیز بازتاب گستردهای در رسانههای جهانی داشت. مراسم استقبال رسمی چین از ترامپ، حضور همزمان کودکان در کنار یگانهای تشریفاتی نظامی و نحوه پوشش رسانهای دیدارها، حامل پیامهای نمادین ارزیابی شد. پکن تلاش کرده تصویری از ثبات، اقتدار و دیپلماسی نرم خود را به نمایش بگذارد و نشان دهد که رقابت با آمریکا الزاماً به معنای تقابل دائمی نیست.
همزمان، نقشآفرینی فزاینده چین در تحولات خاورمیانه نیز به یکی از موضوعات مهم مورد توجه ناظران سیاسی قرار گرفت. پکن طی سالهای اخیر تلاش کرده از جایگاه صرفاً اقتصادی فاصله بگیرد و نقش سیاسی و دیپلماتیک فعالتری در بحرانهای منطقهای ایفا کند. میانجیگری چین در احیای روابط تهران و ریاض، نشانهای از همین رویکرد جدید بود؛ رویکردی که اکنون میتواند موازنه سنتی قدرت در خاورمیانه را نیز تغییر دهد.
در فضای کنونی جهان که همزمان با بحران انرژی، جنگهای منطقهای و کاهش رشد اقتصادی روبهرو است، ادامه گفتوگو میان دو قدرت بزرگ برای بسیاری از کشورها به ضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل شده است. اقتصاد آمریکا و چین در مجموع بخش بزرگی از تولید ناخالص جهان را در اختیار دارند و هر تحول در روابط آنها، بلافاصله بر بازارهای مالی، قیمت انرژی، ارزش ارزها و صنایع جهانی اثر میگذارد.
با وجود اختلافات عمیق در حوزه تجارت، فناوری، امنیت و نفوذ ژئوپلیتیکی، دیدار ترامپ و شی جینپینگ نشان داد که دو کشور همچنان ناچار به حفظ کانالهای دیپلماسی هستند. تجربه سالهای گذشته ثابت کرده که تشدید تقابل میان واشنگتن و پکن نهتنها برای دو کشور، بلکه برای کل نظام بینالملل پیامدهای سنگینی به همراه خواهد داشت.
اکنون، اگرچه هنوز برای قضاوت قطعی درباره نتایج این سفر زود است، اما روشن به نظر میرسد که مذاکرات پکن میتواند بر آینده اقتصاد جهانی، امنیت آسیا، بازار انرژی و موازنه قدرت در جهان تأثیری تعیینکننده و مهمی بگذارد؛ سفری که بار دیگر نشان داد رابطه میان آمریکا و چین، همچنان مهمترین محور سیاست جهانی در قرن بیستویکم است؛ رابطهای که آینده آن میتواند مسیر تحولات بینالمللی در دهههای آینده را مشخص کند.
