« دیتا » در قلب جنگ زیرساختها
- شناسه خبر: 21796
- تاریخ و زمان ارسال: 9 خرداد 1405 ساعت 12:39
- منتشرکننده: مدیریت
«بشارت نو» امنیت دیجیتال در منطقه ژئوپلیتیک را بررسی میکند:
فیروزه نعیمی/جنگها دیگر فقط با موشک، پهپاد و ناوهای جنگی تعریف نمیشوند. در دنیای امروز، زیرساختها به اندازه زرادخانههای نظامی اهمیت پیدا کردهاند؛ زیرساختهایی که اختلال در آنها میتواند اقتصاد، تجارت، ارتباطات جهانی و حتی امنیت روانی کشورها را مختل میکنند. در میان این زیرساختها، کابلهای اینترنتی زیردریایی حالا به یکی از حساسترین نقاط جهان تبدیل شدهاند؛ شبکهای پنهان در اعماق آب که شریان اصلی اینترنت جهانی را شکل میدهد.
در سالهای گذشته، همواره از خلیج فارس به عنوان شاهراه انرژی جهان یاد میشد؛ منطقهای که بخش بزرگی از نفت جهان از آن عبور میکند و هرگونه تنش در آن میتواند بازارهای جهانی را دچار شوک کند. خلیج فارس تنها مسیر انتقال نفت نیست، بلکه یکی از حیاتیترین گذرگاههای اینترنت جهان نیز به شمار میرود.
بخش قابل توجهی از تبادل داده میان آسیا، اروپا و خاورمیانه از طریق کابلهای فیبر نوری زیردریایی انجام میشود که از بستر خلیج فارس و دریای عمان عبور میکنند. این کابلها ستون فقرات اقتصاد دیجیتال جهان هستند؛ شبکهای که بانکها، بورسها، مراکز مالی، شرکتهای هواپیمایی، سامانههای نظامی، شبکههای اجتماعی و ارتباطات بینالمللی به آن وابستهاند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم تنگه هرمز، یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان، در باریکترین قسمت خود تنها حدود ۳۳ کیلومتر عرض دارد. همین محدودیت جغرافیایی باعث شده تراکم عبور خطوط انتقال انرژی و کابلهای مخابراتی در این منطقه بسیار بالا باشد. به بیان دیگر، جهان مدرن نه فقط از نفت خلیج فارس، بلکه از اینترنت خلیج فارس نیز تغذیه میکند.
در صورت وقوع درگیری گسترده یا آسیب به این کابلها، کشورهای حوزه خلیج فارس ممکن است با اختلال جدی اینترنت روبهرو شوند. کشورهایی مانند امارات، قطر، بحرین و حتی بخشهایی از عربستان سعودی وابستگی قابل توجهی به این مسیرهای ارتباطی دارند. اختلال در این کابلها میتواند خدمات بانکی، حملونقل هوایی، تجارت آنلاین و حتی ارتباطات روزمره مردم را با بحران مواجه کند.
در سالهای اخیر، جهان نمونههایی از آسیبپذیری کابلهای زیردریایی را تجربه کرده است. در سال ۲۰۰۸ قطع چند کابل زیردریایی در مدیترانه چند کابل یا دریای سرخ در مقاطع مختلف، موجب افت شدید سرعت اینترنت و اختلال در ارتباطات بخشهایی از خاورمیانه و هند شد.
هرچند بسیاری از این حوادث ناشی از لنگر کشتیها یا رخدادهای فنی عنوان شد، اما همین اتفاقات نشان داد جهان دیجیتال تا چه اندازه به زیرساختهایی وابسته است که در سکوت و دور از چشم افکار عمومی در اعماق دریا قرار دارند.
اکنون با افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در منطقه، توجه قدرتهای جهانی بیش از گذشته به امنیت این مسیرها جلب شده است. آمریکا و متحدانش سالها تمرکز اصلی خود را بر امنیت انرژی خلیج فارس گذاشته بودند، اما حالا مسئله فقط نفتکشها نیست. اینترنت جهانی نیز به یکی از دغدغههای امنیتی تبدیل شده است.
در صورت تشدید بحران، کابلهای زیردریایی میتوانند به بخشی از جنگ زیرساختها تبدیل شوند؛ جنگی که هدف آن فلجکردن ارتباطات و مختلکردن اقتصاد دیجیتال رقیب است. در چنین شرایطی، حتی تهدید غیرمستقیم علیه این مسیرها میتواند بازارهای جهانی را نگران کند.
اهمیت این کابلها به حدی است که بسیاری از کشورها پروژههای جایگزین را دنبال میکنند تا وابستگی خود به برخی مسیرهای پرریسک را کاهش دهند. با این حال، موقعیت جغرافیایی خلیج فارس همچنان باعث شده بخش مهمی از ارتباطات بینالمللی از این منطقه عبور کند؛ مسئلهای که به ایران نیز وزن ژئوپلیتیکی مضاعفی میدهد.
ایران در سالهای اخیر بارها نشان داده که تنها بازیگر میدان نظامی نیست، بلکه به اهمیت جنگ زیرساختی نیز آگاه است. موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در خلیج فارس، این کشور را به یکی از بازیگران مهم امنیت زیرساختی منطقه تبدیل کرده است. هرچند تهران همواره تأکید کرده امنیت خلیج فارس باید توسط کشورهای منطقه حفظ شود، اما واقعیت این است که هرگونه تنش در این آبراه، نگاه جهان را به سمت ایران معطوف میکند. جهان وارد مرحلهای شده که در آن زیرساختها به ابزار بازدارندگی تبدیل شدهاند. همانطور که خطوط انتقال گاز و نفت در بحرانهای بینالمللی نقشآفرینی میکنند، کابلهای اینترنتی نیز اکنون بخشی از معادلات قدرت هستند. تفاوت مهم اینجاست که اختلال در اینترنت میتواند آثار فوری و گستردهای بر اقتصاد جهانی داشته باشد.
امروز بسیاری از تراکنشهای مالی جهان در کسری از ثانیه انجام میشود. بورسهای بینالمللی، بازارهای ارز، شرکتهای فناوری و شبکههای بانکی همگی وابسته به انتقال پایدار داده هستند.
اگر این جریان مختل شود، نه فقط ارتباطات مردم، بلکه بخشی از اقتصاد جهانی دچار آشفتگی خواهد شد.
از سوی دیگر، جنگهای مدرن بیش از هر زمان دیگری به داده وابستهاند. ارتباطات نظامی، سامانههای راداری، پهپادها و شبکههای اطلاعاتی بدون اینترنت و انتقال داده کارایی خود را از دست میدهند. به همین دلیل، حفاظت از کابلهای زیردریایی اکنون به بخشی از استراتژی امنیت ملی کشورها تبدیل شده است.
در سالهای اخیر، قدرتهای بزرگ سرمایهگذاری گستردهای برای حفاظت از زیرساختهای ارتباطی خود انجام دادهاند. ناوهای ویژه، سامانههای پایش زیرآبی و فناوریهای نظارتی جدید بخشی از تلاش کشورها برای محافظت از این شریانهای حیاتی است. با این حال، حفاظت کامل از هزاران کیلومتر کابل در اعماق دریا تقریباً غیرممکن است.
همین مسئله باعث شده مفهوم «جنگ هیبریدی» بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد؛ جنگی که در آن حمله نظامی، فشار اقتصادی، عملیات سایبری و تهدید زیرساختی همزمان استفاده میشود. در چنین فضایی، یک کابل قطعشده میتواند به اندازه حمله به یک تأسیسات نظامی اهمیت داشته باشد.
برای کشورهای منطقه خلیج فارس، این تهدید ابعاد اقتصادی جدی نیز دارد. اقتصاد بسیاری از این کشورها به خدمات مالی، تجارت بینالمللی و اقتصاد دیجیتال وابسته است. امارات به عنوان یکی از قطبهای مالی و فناوری منطقه، وابستگی بالایی به ارتباطات پایدار اینترنتی دارد. قطر و بحرین نیز بخش مهمی از خدمات بانکی و بینالمللی خود را بر بستر اینترنت مدیریت میکنند.
در چنین شرایطی، هرگونه ناامنی در مسیر کابلهای زیردریایی میتواند سرمایهگذاران را نگران کرده و هزینههای امنیتی را افزایش دهد. به همین دلیل، امنیت دیجیتال خلیج فارس حالا بخشی از امنیت اقتصادی جهان محسوب میشود.
با وجود تمام این نگرانیها، بزرگنمایی تهدیدها نیز بخشی از جنگ روانی قدرتهاست. آنها میگویند شبکه جهانی اینترنت دارای مسیرهای جایگزین متعددی است و قطع کامل ارتباطات بهسادگی ممکن نیست. با این حال، حتی اختلال موقت نیز میتواند هزینههای سنگینی ایجاد کند و بازارها را تحت تأثیر قرار دهد.
آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، تغییر ماهیت مفهوم قدرت در جهان است. در گذشته، کنترل تنگهها و منابع انرژی تعیینکننده بود، اما اکنون داده و ارتباطات نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کردهاند. جهان مدرن بر پایه اینترنت بنا شده و هر نقطهای که این جریان را کنترل یا تهدید کند، به بازیگری مهم در معادلات ژئوپلیتیکی تبدیل میشود.
خلیج فارس حالا فقط قلب انرژی جهان نیست؛ قلب بخشی از اینترنت جهان نیز هست. منطقهای که سالها مرکز رقابت نفتی بود، اکنون به میدان رقابت بر سر امنیت زیرساختهای دیجیتال تبدیل شده است. شاید به همین دلیل باشد جنگ آینده فقط روی زمین و آسمان رخ نمیدهد؛ بخشی از آن در سکوت اعماق دریا جریان دارد، جایی که کابلهایی باریک میتوانند اقتصاد و ارتباطات جهان را به هم متصل یا از هم جدا کنند.
