روایتی از بازار فروش اینترنت در علاءالدین

«بشارت نو» از اینترنت طبقاتی گزارش می دهد:
مونا ربیعیان/ساعت از پنج عصر گذشته و پاساژ مرکز تجاری علاءالدین مثل همیشه شلوغ است؛ اما این بار ازدحام فقط برای خرید گوشی نیست. کنار یکی از ویترین‌ها، جوانی آرام به رهگذران می‌گوید: «اینترنت می‌خوای؟ پروئه، سرعتش بالاست. گیگی یک میلیون تومان.»
چند نفر مکث می‌کنند، گوشی‌شان را درمی‌آورند و هات‌اسپات را روشن می‌کنند. فروشنده نام شبکه را می‌گوید، رمز را وارد می‌کند و معامله در کمتر از یک دقیقه تمام می‌شود؛ اینترنت ساعتی و گیگی، درست وسط یکی از معروف‌ترین مراکز فروش موبایل کشور. این روزها در بازار موبایل و برخی کافه‌ها و مراکز پرتردد تهران، شکل تازه‌ای از خرید و فروش اینترنت شکل گرفته است؛ بازاری خاکستری که از دل اختلاف کیفیت اینترنت عادی و اینترنت موسوم به «پرو»، «ویژه» یا «خط سفید» بیرون آمده است. برخی افراد که به اینترنت بدون محدودیت یا با کیفیت بالاتر دسترسی دارند، حالا همان دسترسی را به دیگران اجاره می‌دهند؛ یا با هات‌اسپات موبایل، یا از طریق مودم‌های قابل حمل و حتی فروش اشتراک ساعتی در پیام‌رسان‌ها.

اینترنت دو طبقه؛ از شایعه تا بازار واقعی
در ماه‌های اخیر، بحث اینترنت طبقاتی بارها مطرح شده؛ اینترنتی که گفته می‌شود برای برخی کسب‌وکارها، شرکت‌ها، خبرنگاران یا گروه‌های خاص، کیفیت و دسترسی متفاوتی دارد. هرچند مقام‌های رسمی بارها وجود «اینترنت طبقاتی» را رد کرده‌اند، اما در بازار، روایت دیگری جریان دارد. فعالان بازار موبایل می‌گویند تفاوت سرعت و دسترسی میان برخی سیم‌کارت‌ها حالا آن‌قدر محسوس شده که خودش تبدیل به کالایی قابل خرید و فروش شده است. یکی از فروشندگان پاساژ علاءالدین می‌گوید:«قبلاً مردم دنبال خرید فیلترشکن بودند، الان دنبال کسی‌اند که اینترنتش قطع نشود یا کند نباشد. بعضی خط‌ها واقعاً فرق دارند. مخصوصاً وقت اختلال.»
او توضیح می‌دهد که در روزهای اوج اختلال، مشتری حتی حاضر است برای چند گیگ اینترنت پایدار، چند برابر تعرفه عادی پول بدهد؛ فقط برای اینکه بتواند فایل بفرستد، تماس تصویری بگیرد یا به شبکه‌های اجتماعی وصل شود.

اقتصاد محدودیت؛ وقتی دسترسی خودش کالا می‌شود
کارشناسان اقتصاد دیجیتال معتقدند شکل‌گیری چنین بازاری، نشانه‌ای از شکاف در دسترسی عمومی به اینترنت است. در واقع، هر زمان کالایی کمیاب یا نابرابر شود، بازار غیررسمی آن هم شکل می‌گیرد؛ از ارز و بنزین گرفته تا اینترنت.
در این بازار تازه، «کیفیت اتصال» تبدیل به مزیت اقتصادی شده است. کسی که اینترنت پایدارتر دارد، می‌تواند آن را بفروشد؛ درست مثل فروش برق اضطراری در زمان خاموشی.
یک تحلیلگر حوزه فناوری می‌گوید:«وقتی اینترنت برای بخشی از جامعه ابزار کار، درآمد و ارتباط روزمره است، تفاوت در کیفیت دسترسی عملاً به تفاوت اقتصادی تبدیل می‌شود. یعنی کسی که اینترنت بهتر دارد، فرصت شغلی و درآمدی بیشتری هم پیدا می‌کند.»
به گفته او، فروش اینترنت در پاساژها فقط بخش قابل‌مشاهده ماجراست؛ بخش پنهان‌تر، اجاره دسترسی برای تولیدکنندگان محتوا، معامله‌گران بازارهای مالی، گیمرها و کسب‌وکارهای آنلاین است.

علاءالدین؛ آیینه بازار غیررسمی دیجیتال
علاءالدین همیشه زودتر از بقیه بازارها تغییرات فناوری را نشان داده است؛ از قاچاق گوشی و رجیستری گرفته تا تب خرید VPN و حالا فروش اینترنت «پرو».
در طبقات بالای پاساژ، برخی مغازه‌داران حتی برای تست سرعت، چند سیم‌کارت مختلف کنار دستشان دارند. یکی برای تماس، یکی برای اینترنت عادی و یکی برای اینترنتی که «کمتر دچار اختلال می‌شود».
یکی از تعمیرکاران موبایل می‌گوید:«الان مشتری اول نمی‌پرسد حافظه گوشی چقدر است؛ می‌پرسد با کدام اپراتور بهتر وصل می‌شود.» همین تغییر، نشان می‌دهد اینترنت در ایران دیگر فقط یک خدمت ارتباطی نیست؛ به بخشی از امنیت شغلی و زندگی روزمره مردم تبدیل شده است.

بازاری که از بی‌اعتمادی تغذیه می‌کند
کاربران اما نمی‌دانند دقیقاً چه چیزی می‌خرند. برخی از این فروشندگان واقعاً به اینترنت باکیفیت‌تر دسترسی دارند و برخی دیگر صرفاً از یک منطقه با پوشش بهتر استفاده می‌کنند. نبود شفافیت باعث شده بازار شایعه، ادعا و واسطه‌گری هم داغ شود. در شبکه‌های اجتماعی حتی آگهی‌هایی دیده می‌شود با عنوان‌هایی مثل «اینترنت بدون محدودیت»، «اینترنت VIP» یا «اتصال ویژه برای تریدرها». اما مسئله فقط فروش چند گیگ اینترنت نیست؛ مسئله اصلی، شکل‌گیری این تصور در جامعه است که کیفیت دسترسی دیجیتال میان مردم یکسان نیست. تصوری که حالا از فضای مجازی به کف بازار علاءالدین رسیده و برایش نرخ تعیین شده است:
«گیگی یک میلیون تومان؛ وصل می‌شی؟»