سامانه «نماد»؛ بازوی مراقبت اجتماعی آموزشوپرورش در مدارس
- شناسه خبر: 19363
- تاریخ و زمان ارسال: 10 دی 1404 ساعت 12:23
- منتشرکننده: مدیریت
شهرزاد کیارستمی کارشناس آموزش در گفتوگو با «بشارت نو » با اشاره به وضعیت اجتماعی نوجوانان مطرح کرد:
فیروزه نعیمی/مدرسه سالهاست که بیش از هر چیز با نمره، امتحان و کارنامه شناخته میشود؛ در حالی که واقعیتهای اجتماعی امروز نشان میدهد «حال» دانشآموزان، به همان اندازه و شاید بیش از آن تعیینکننده آینده آنهاست. تغییر سبک زندگی خانوادهها، فشارهای اقتصادی، گسترش فضای مجازی، کاهش گفتوگوی مؤثر در خانه و افزایش آسیبهای اجتماعی، نسل دانشآموزان را در معرض چالشهایی قرار داده که دیگر با روشهای سنتی نظارت و مشاوره قابل شناسایی نیست.
در چنین شرایطی، اتکای صرف به مشاهدههای پراکنده مدرسه یا گزارشهای موردی، نمیتواند تصویری دقیق و بهموقع از وضعیت روانی و اجتماعی دانشآموزان ارائه دهد. نیاز به یک سازوکار منسجم، مبتنی بر داده و شبکهای برای شناسایی زودهنگام آسیبها، بیش از هر زمان دیگری احساس میشود؛ سازوکاری که پیش از بحرانیشدن مسائل، امکان مداخله و حمایت را فراهم کند.
«سامانه نماد» یا «نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان» پاسخی به همین ضرورت است؛ تلاشی برای عبور از نگاه صرفاً آموزشی و حرکت بهسوی مدرسهای که مسئولیت سلامت روانی و سلامت اجتماعی دانشآموزان را نیز به رسمیت میشناسد. به همین بهانه در گفتوگویی با «شهرزاد کیارستمی»؛ کارشناس آموزش و روانشناس، اهداف، کارکردها، چالشها و پرسشهای افکار عمومی درباره این سامانه را بررسی کردهایم.
«سامانه نماد» دقیقاً چیست و چه ضرورتی باعث شکلگیری آن شده است؟
«سامانه نماد» که مخفف «نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان» است، یک پلتفرم ملی برای شناسایی، پایش و مراقبت از وضعیت روانی و اجتماعی دانشآموزان به شمار میرود. ضرورت شکلگیری این سامانه از جایی آغاز شد که آموزشوپرورش و نهادهای اجتماعی به این جمعبندی رسیدند که تمرکز صرف بر آموزش و نمره، پاسخگوی نیازهای نسل جدید نیست. تغییر سبک زندگی، فشارهای اقتصادی، گسترش فضای مجازی و کاهش گفتوگوی خانوادگی، سلامت روان دانشآموزان را به یک مسئله جدی و ملی تبدیل کرده است.
آیا آزمون نماد صرفاً یک آزمون آنلاین است؟
خیر؛ این یکی از سوءبرداشتهای رایج است. آزمون نماد فقط یک آزمون اینترنتی نیست، بلکه یک «چرخه کامل مراقبتی» را شکل میدهد. آزمون غربالگری، نقطه آغاز این چرخه است؛ پس از آن، تحلیل دادهها، ارجاع به مشاور مدرسه، ورود نهادهای حمایتی و در صورت نیاز مداخله تخصصی انجام میشود. به بیان ساده، آزمون نماد یک سیستم راهبردی است، نه صرفاً یک فرم سؤال و جواب.
این سامانه چه مشکلاتی را شناسایی میکند؟
آزمونهای نماد برای شناسایی مجموعهای از آسیبها طراحی شدهاند؛ از اضطراب و افسردگی گرفته تا مشکلات رفتاری، خشونت، افت تحصیلی ناشی از مسائل خانوادگی، فشارهای اقتصادی و حتی نشانههای اولیه رفتارهای پرخطر. هدف، تشخیص زودهنگام است؛ یعنی قبل از آنکه مسئله به بحران تبدیل شود، نشانهها دیده و پیگیری خواهد شد.
روند اجرای سامانه نماد در مدارس چگونه است؟
هر سال، آموزشوپرورش پایهها و مقاطع هدف را طی بخشنامهای اعلام میکند. دانشآموزان این پایهها موظفاند در بازه زمانی مشخص وارد سامانه شوند و آزمون را انجام دهند. اطلاعات ورودی با سامانه «سیدا» تطبیق داده میشود و نتایج در اختیار مشاوران مدرسه قرار میگیرد. در صورت مشاهده وضعیت پرخطر، فرآیند ارجاع و حمایت آغاز میشود.
نقش والدین در سامانه نماد چیست؟
والدین، حلقه کلیدی این زنجیره هستند. ورود دانشآموزان از طریق درگاه «مای مدیو» عملاً با احراز هویت والد انجام میشود. در مواردی که نیاز به مداخله باشد، خانواده در جریان قرار میگیرد و آموزش میبیند. سامانه نماد تلاش میکند خانواده را نه متهم، بلکه شریک فرایند مراقبت بداند.
چرا برخی خانوادهها نسبت به سامانه نماد نگران هستند؟
بخش زیادی از نگرانیها به مسئله محرمانگی اطلاعات برمیگردد. والدین میپرسند دادههای روانی فرزندشان کجا ذخیره میشود و چه کسانی به آن دسترسی دارند. پاسخ این است که اطلاعات سامانه نماد محرمانه است و تنها در اختیار مشاوران و نهادهای مسئول برای مداخله حمایتی قرار میگیرد. با این حال، شفافسازی بیشتر در این حوزه همچنان ضروری است.
ارتباط سامانه نماد با نهادهای بیرون از مدرسه چگونه تعریف شده است؟
سامانه نماد یک طرح شبکهای است. آموزشوپرورش، سازمان بهزیستی، اورژانس اجتماعی و در موارد خاص، نهادهای قضایی در این چرخه نقش دارند. اگر دانشآموزی در وضعیت بحرانی تشخیص داده شود، مدرسه بهتنهایی مسئول نیست و سایر نهادها وارد عمل میشوند. این همان جایی است که سامانه نماد از یک سامانه آموزشی فراتر میرود و به ابزار سیاست اجتماعی تبدیل میشود.
مهمترین چالشهای اجرایی سامانه نماد چیست؟
چالشها کم نیستند؛ از مشکلات فنی و اختلال سامانه در زمان اوج مراجعه گرفته تا بار کاری مضاعف برای مدیران و مشاوران مدارس و کمبود نیروی متخصص مشاوره، بهویژه در مناطق کمبرخوردار از مسائل جدی است. اگرچه سامانه نماد طراحی درستی دارد، اما موفقیت آن وابسته به تقویت زیرساخت انسانی و فنی است.
تفاوت آزمون نماد با آزمونهای مشاورهای دیگر، مثل هدایت تحصیلی چیست؟
آزمون هدایت تحصیلی بر استعداد و رقابت تحصیلی تمرکز دارد؛ اما آزمون نماد به سلامت روانی و سلامت اجتماعی میپردازد. این دو نه جایگزین یکدیگرند و نه قابل مقایسه مستقیم. سامانه نماد به «حال» دانشآموز میپردازد و هدایت تحصیلی به «آینده تحصیلی» او.
رویکرد آینده سامانه نماد را چگونه میبینید؟
اگر سامانه نماد بهدرستی اجرا و پشتیبانی شود، میتواند به ستون فقرات مراقبت اجتماعی در مدارس تبدیل شود. دادههای این سامانه ظرفیت آن را دارد که مبنای سیاستگذاری کلان در حوزه پیشگیری از آسیبهای اجتماعی قرار گیرد. هدف نهایی این است که مدرسه فقط محل آموزش نباشد؛ بلکه فضایی امن برای رشد روانی و اجتماعی دانشآموزان باشد.
سامانه نماد پاسخی است به یک واقعیت انکارناپذیر؛ اینکه سلامت روان دانشآموزان، پیشنیاز آموزش مؤثر است. این سامانه با همه چالشها و کاستیها، تلاشی سازمان یافته برای دیدن «حال» دانشآموزان است؛ نه فقط معدل و کارنامه آنها.
