صداوسیما، منافع ملی و ضرورت پایان سلطه تندروها

محمد شاکر اردکانی، دکترای حقوق و فعال سیاسی و اجتماعی
در روزهای اخیر، پخش برنامه‌ای با اجرای محسن افشانی در شبکه نسیم صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، که به تمسخر مقامات ارشد عربستان سعودی، از جمله ولیعهد و وزیر امور خارجه این کشور، پرداخته، موجی از واکنش‌ها و نگرانی‌ها را در میان ناظران سیاسی و اجتماعی برانگیخته است. این اقدام، که به نظر می‌رسد با برنامه‌ریزی و عمد صورت گرفته، نه‌تنها مغایر با اصول حرفه‌ای رسانه‌ای است، بلکه در تضاد آشکار با منافع ملی ایران و تلاش‌های دیپلماتیک جاری برای بهبود روابط با کشورهای منطقه، به‌ویژه عربستان سعودی، و پیشبرد مذاکرات حساس با ایالات متحده قرار دارد.
بر اساس گزارش‌ها، برنامه «درنگ» در دو قسمت متوالی در تاریخ‌های ۳۱ فروردین و ۱ اردیبهشت ۱۴۰۴، به ترتیب محمد بن سلمان و فیصل بن فرحان را مورد هجمه طنزآمیز قرار داد. این اقدام درست چند روز پس از سفر تاریخی خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، به تهران در ۲۸ فروردین انجام شد؛ سفری که به دیدار با مقامات ارشد ایران، از جمله رهبر انقلاب، و تحویل پیام رسمی پادشاه عربستان منجر شد. این همزمانی، به‌ویژه در شرایطی که ایران و عربستان در مسیر بهبود روابط گام برمی‌دارند و مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در رم و عمان در جریان است، نمی‌تواند تصادفی تلقی شود.
به عنوان یک حقوقدان و فعال سیاسی، این پرسش برایم مطرح است که چگونه در رسانه‌ای که باید بازتاب‌دهنده سیاست‌های کلان نظام و حافظ منافع ملی باشد، چنین خطای راهبردی رخ می‌دهد؟ پاسخ را باید در سلطه تندروهایی جست‌وجو کرد که سال‌هاست صداوسیما را به ابزاری برای پیشبرد اهداف جناحی و تخریب دستاوردهای دیپلماتیک تبدیل کرده‌اند. شواهد نشان می‌دهد این اقدام نه‌تنها بی‌توجهی به خطوط سیاستی کشور در قبال همسایگان بوده، بلکه ممکن است بخشی از یک پروژه بزرگ‌تر باشد که برخی آن را به نفوذ عناصری با اهداف همسو با صهیونیسم نسبت می‌دهند. سعید محمد، فعال سیاسی، در واکنش به این برنامه، صراحتاً خواستار شناسایی و پیگرد «آمر و تولیدکننده» این محتوای توهین‌آمیز شد و آن را در راستای «پروژه ایران‌هراسی» و خواست رژیم صهیونیستی دانست که هرگاه روابط ایران و عربستان بهبود می‌یابد، اخلال ایجاد می‌کند.
این فرضیه زمانی تقویت می‌شود که به تاریخچه نفوذ جریان‌های تندرو و مخرب در صداوسیما نگاه کنیم. محمد سرافراز، رئیس سابق صداوسیما، در سال ۲۰۱۹ از فشارهای نهادهای خاص برای حفظ فساد و رانت در این سازمان سخن گفت و حتی از تهدیدات علیه بازرسان این نهاد پرده برداشت. این سوابق نشان‌دهنده آن است که صداوسیما، به جای تبدیل شدن به صدای واحد ملت ایران، گاه به ابزاری برای پیشبرد اهداف گروه‌های خاص تبدیل شده که منافع ملی را قربانی مطامع جناحی یا حتی دستورکارهای خارجی می‌کنند.
در شرایطی که منطقه خاورمیانه در آستانه تحولات سرنوشت‌ساز قرار دارد، ایران بیش از هر زمان نیازمند وحدت گفتار و عمل در سیاست خارجی است. تمسخر مقامات کشوری که به‌تازگی گام‌های مثبتی برای تنش‌زدایی با ایران برداشته، نه‌تنها دیپلماسی کشور را تضعیف می‌کند، بلکه بهانه‌ای به دست بدخواهان ایران می‌دهد تا پروژه ایران‌هراسی را تقویت کنند. این رفتار، که در تضاد با تعهدات صداوسیما به «ضوابط حرفه‌ای و محتوایی» قرار دارد، نمی‌تواند صرفاً یک خطای سهوی باشد. بلکه به نظر می‌رسد بخشی از یک طراحی برای به‌هم‌ریختن معادلات دیپلماتیک ایران در منطقه و تضعیف مذاکرات با آمریکا است.
از منظر حقوقی، حاکمیت موظف است با هرگونه اقدام که منافع ملی را به خطر می‌اندازد، قاطعانه برخورد کند. اصل ۱۱۰ قانون اساسی، وظایف رهبری در تعیین سیاست‌های کلی نظام را مشخص کرده و صداوسیما به‌عنوان نهادی زیر نظر رهبر انقلاب، باید مجری این سیاست‌ها باشد، نه مخل آن. اصل ۱۵۲ قانون اساسی نیز بر سیاست خارجی مبتنی بر همکاری و احترام متقابل با سایر کشورها تأکید دارد. بنابراین، لازم است نهادهای نظارتی، از جمله قوه قضائیه و شورای عالی امنیت ملی، به‌سرعت وارد عمل شوند و آمران و عاملان این برنامه را مورد بازخواست قرار دهند.
صداوسیما باید از سلطه تندروها آزاد شود تا بتواند به‌عنوان رسانه‌ای ملی، صدای واحدی از ایران به جهانیان مخابره کند. این نهاد باید به جای حاشیه‌سازی و ایجاد تنش، به ابزاری برای تقویت همبستگی ملی و پیشبرد اهداف دیپلماتیک کشور تبدیل شود. پیشنهاد می‌کنم کمیته‌ای حقیقت‌یاب با حضور نمایندگان قوای سه‌گانه و کارشناسان مستقل تشکیل شود تا ابعاد این ماجرا بررسی و از تکرار چنین اقداماتی جلوگیری شود. همچنین، اصلاح ساختار مدیریتی صداوسیما و تقویت نظارت بر محتوای تولیدی آن، ضرورتی انکارناپذیر است.

در پایان، از حاکمیت انتظار می‌رود با قاطعیت در برابر رفتارهای ضد منافع ملی ایستادگی کند. مجازات عاملان این اقدام نه‌تنها پیامی به تندروهای داخلی است، بلکه به جهانیان نشان خواهد داد که ایران در مسیر دیپلماسی مسئولانه و تنش‌زدایی جدی است. تنها با پایان دادن به سلطه جریان‌های مخرب بر صداوسیما می‌توان امیدوار بود که این رسانه به جایگاه واقعی خود به‌عنوان صدای ملت ایران بازگردد.