وقتی مدرسه هست اما آموزش نه!

روایتی از افت تحصیلی دانش آموزان:
نظام آموزشی کشور با پدیده‌ای تلخ مواجه است؛ مدرسه، مدیر و دانش‌آموز حضور دارند اما کیفیت آموزش کمتر دیده می‌شود. خروجی سیستم آموزشی با استانداردهای مورد انتظار فاصله دارد و این مسئله در نمرات پایین آزمون‌های نهایی، ضعف مهارت‌های پایه و شکاف میان مدارس دولتی و خاص نمود یافته است.
به گزارش تسنیم، هشدار درباره افت تحصیلی مهدی نویدادهم، مشاور وزیر آموزش‌وپرورش، امسال نسبت به افت تحصیلی هشدار داد و گفت نمرات دانش‌آموزان در آزمون‌های نهایی عمدتاً بین ۸ تا ۱۰ است. همچنین نتایج آزمون‌های بین‌المللی تیمز و پرلز نشان می‌دهد حدود ۴۰ درصد دانش‌آموزان ابتدایی مهارت‌های پایه خواندن و نوشتن را ندارند.
بازتاب افت تحصیلی در آزمون‌های تخصصی نمونه دیگر، نمرات ریاضی دانش‌آموزان در آزمون دانشگاه صنعتی شریف بود که میانگین حدود ۶ یا ۷ گزارش شد. وزیر آموزش‌وپرورش نیز افت تحصیلی را تأیید کرده و علت اصلی آن را شکاف میان برنامه‌های درسی و نیازهای زمانه دانسته است. برنامه‌های درسی بیش از حد مبتنی بر محفوظات هستند و فاصله زیادی با نیازهای واقعی بازار کار و مهارت‌های زندگی دارند.
آمارهای رسمی و روندها وزیر آموزش‌وپرورش با وجود انتقادات، اعلام کرده در حوزه آموزش عمومی روندی رو به رشد مشاهده می‌شود. به گفته او میانگین نمرات نهایی پایه دوازدهم نظری در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۴۰۲ حدود ۵۸ درصد افزایش داشته است.
افت معدل الزاماً افت یادگیری نیست علی محبی، رئیس پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش، تأکید کرد کاهش یا افزایش معدل نهایی الزاماً به معنای افت یا رشد سطح مهارت نیست. این تغییر بیشتر نتیجه اصلاحات در نظام ارزشیابی، استانداردسازی آزمون‌ها و سخت‌گیری در سنجش است. او گفت طراحی سؤالات به سمت تمایزدهی دقیق‌تر حرکت کرده و تصحیح اوراق توسط چند معلم انجام می‌شود. این تغییرات ممکن است معدل‌ها را کاهش دهد اما در بلندمدت عدالت آموزشی و کیفیت سنجش را افزایش می‌دهد. افزایش نگرانی خانواده‌ها محبی افزود امتحانات نهایی اکنون تأثیر قطعی در آینده دانش‌آموزان دارند و طبیعی است که اضطراب خانواده‌ها افزایش یابد. او تأکید کرد تحلیل افت تحصیلی باید بر اساس داده‌های دقیق انجام شود و نباید صرفاً بر پایه مقایسه معدل‌ها قضاوت کرد. کیفیت کتاب‌های درسی و آموزش علی لطیفی، رئیس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، گفت سهم کمی از افت تحصیلی به کتاب‌های درسی بازمی‌گردد و نقش اصلی را کیفیت آموزش ایفا می‌کند. او افزود کشور از نظر تعداد مدارس کمبود ندارد اما حمایت کافی از مدارس وجود ندارد. لطیفی تأکید کرد افت تحصیلی نباید سیاسی شود و باید به‌عنوان روندی کلی بررسی شود. شکاف میان مدارس لطیفی به کیفیت پایین برخی مدارس دولتی اشاره کرد که بر عملکرد دانش‌آموزان اثر مستقیم دارد. فاصله معناداری میان مدارس دولتی و خاص وجود دارد. آمارها نشان می‌دهد بهترین عملکرد در درس ریاضی متعلق به دانش‌آموزان مدارس غیردولتی است و پس از آن مدارس شاهد قرار دارند. نویدادهم نیز تفاوت معنادار میان استان‌ها و مدارس دولتی و غیردولتی را تأیید کرده است. زمان آموزش؛ حلقه مفقوده کیفیت یکی دیگر از چالش‌ها کم بودن زمان آموزش در مدارس ایران است. مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد زمان آموزش در ایران از کمترین‌ها در میان کشورهاست. لطیفی گفت وقتی زمان و امکانات کافی وجود نداشته باشد، کیفیت آموزش کاهش می‌یابد و این کاهش کیفیت خود را در قالب افت تحصیلی نشان می‌دهد.
مجموع اظهارنظرها نشان می‌دهد افت تحصیلی دانش‌آموزان پدیده‌ای تک‌عاملی نیست؛ بلکه حاصل مجموعه‌ای از عوامل ساختاری، سیاست‌گذاری‌های کلان، تغییر نظام سنجش، نابرابری کیفی مدارس، کاهش زمان آموزش و چالش‌های مربوط به کیفیت یاددهی و یادگیری است. برای مواجهه با این مسئله نیاز به نگاهی جامع، غیرسیاسی و مبتنی بر داده‌های علمی وجود دارد.