چالش امنیت غذایی از مزرعه تا سفره مردم

«بشارت نو» از استفاده بی رویه سموم در مزارع کشاورزی گزارش می دهد:
فیروزه نعیمی/در سال‌های اخیر، افزایش مصرف بی‌رویه کودهای شیمیایی، سموم آفت‌کش و آب‌های آلوده در فرآیند تولیدات کشاورزی، زنگ خطر تازه‌ای را در حوزه سلامت عمومی به صدا درآورده است. کارشناسان بهداشت و تغذیه نسبت به بالا رفتن سطح آلودگی در محصولات غذایی، به‌ویژه میوه‌ها و سبزیجات، هشدار داده‌اند؛ آلودگی‌هایی که گاه با شست‌وشوی ساده از بین نمی‌روند و می‌توانند در درازمدت سلامت مصرف‌کنندگان را تهدید کنند.
بر اساس گزارش‌های رسمی وزارت بهداشت، بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی موجود در بازار حاوی باقی‌مانده مواد شیمیایی هستند. این مواد ممکن است در طول زمان منجر به بروز بیماری‌هایی چون انواع سرطان، نارسایی‌های کبد و کلیه و حتی اختلالات هورمونی شوند.
سهراب محمودی؛ متخصص تغذیه تأکید کرد: «مصرف مداوم محصولات آلوده، سیستم ایمنی بدن را تضعیف می‌کند و زمینه‌ساز بیماری‌های مزمن است. متأسفانه بسیاری از این آلودگی‌ها در مراحل اولیه قابل شناسایی نیستند و علائم آنها تنها پس از آسیب جدی بروز می‌کند.»
کارشناسان محیط زیست نیز از پیامدهای گسترده‌تر این روند سخن می‌گویند. به گفته آن‌ها، استفاده نامتعارف از سموم و کودها نه‌تنها خاک و منابع آبی کشور را در معرض نابودی قرار می‌دهد، بلکه امنیت غذایی ایران را نیز با تهدیدی جدی مواجه کرده است. این در حالی است که برچسب‌های درج‌شده روی بسیاری از محصولات، الزاماً نشان‌دهنده سلامت یا کیفیت آن‌ها نیستند.
بازگشت محصولات ایرانی از مرزها؛ زنگ خطری برای صادرات
در ماه‌های اخیر، گزارش‌هایی مبنی بر بازگشت محصولات کشاورزی ایران از بازارهای بین‌المللی منتشر شده است. کشورهای واردکننده‌ای چون روسیه، عراق و برخی از کشورهای حوزه خلیج فارس به دلیل کشف باقی‌مانده‌های غیرمجاز سموم، فلزات سنگین و آلودگی‌های میکروبی محموله‌هایی از فلفل دلمه‌ای، هندوانه، سیب‌زمینی، کیوی و سایر محصولات را عودت داده‌اند.

این مسئله تنها موجب زیان‌های مالی برای کشاورزان و صادرکنندگان نشده، بلکه اعتبار محصولات ایرانی در بازارهای جهانی را نیز تحت‌الشعاع قرار داده است. به گفته مهدی زمانی، عضو اتاق بازرگانی: «عودت محصولات کشاورزی، هشداری جدی است. اگر نتوانیم استانداردهای جهانی را رعایت کنیم، جای خود را در بازارهای صادراتی از دست خواهیم داد.»
در حالی که صادرات محصولات کشاورزی یکی از منابع مهم درآمد غیر نفتی کشور به شمار می‌رود، عدم نظارت دقیق بر کیفیت این محصولات می‌تواند تبعات بلندمدتی برای اقتصاد کشاورزی در پی داشته باشد. مسئولان گمرک، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفظ نباتات کشور با پذیرش بخشی از مسئولیت، اعلام کرده‌اند که باید سیستم پایش پیش از صادرات تقویت شود تا از تکرار چنین اتفاقاتی جلوگیری شود. این موضوع نشان می‌دهد که زنجیره تولید تا صادرات نیازمند بازنگری جدی و نظارت همه‌جانبه‌تری است.
مسئولیت‌پذیری نهادها؛ نیاز به اصلاح زنجیره تولید تا صادرات
نهادهای مسئول از جمله گمرک، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفظ نباتات کشور با پذیرش بخشی از مسئولیت این وضعیت، از لزوم تقویت سیستم‌های پایش پیش از صادرات سخن گفته‌اند. این اظهارات نشان می‌دهد که کل زنجیره تولید تا عرضه نیازمند بازنگری جدی و اعمال نظارت چندلایه و سخت‌گیرانه‌تر است.
از سوی دیگر، برخی کارشناسان هشدار داده‌اند که ورود مجدد محصولات برگشتی به بازار داخلی، می‌تواند تهدیدی برای سلامت مصرف‌کنندگان داخلی نیز باشد. به اعتقاد آن‌ها، این‌گونه محصولات باید تحت امحای ایمن و کنترل‌شده قرار گیرند و از چرخه مصرف انسانی حذف شوند.
راه‌حل‌ها و چشم‌انداز پیش رو برای مقابله با این بحران خاموش، راهکارهایی چون گسترش کشاورزی ارگانیک، آموزش گسترده کشاورزان درباره مصرف صحیح و ایمن سموم، استانداردسازی فرآیند تولید و تقویت نظارت نهادهای مرتبط مطرح شده است. تنها در صورت اجرای دقیق و منسجم این اقدامات، می‌توان امیدوار بود که امنیت غذایی جامعه حفظ شود و سلامت عمومی از گزند تهدیدات پنهان در امان بماند.