تصمیمات اقتصادی دیرهنگام و اعتراضات خیابانی

«بشارت نو» از نوشدارو پس از مرگ سهراب گزارش می‌دهد:

میترا سپهر/ در روزهای اخیر مدیران اقتصادی دولت پزشکیان تصمیمات جدیدی را گرفته اند که شامل پرداخت کالابرگ به همه مردم،تک نرخی کردن نرخ ارز و همچنین افزایش میزان کالابرگ به یک میلیون تومان بوده است.آنچه قائم پناه معاون اجرایی رئیس جمهور آن را آغاز عدالت یارانه ای دولت پزشکیان نامیده است. نکته مهمی که در این زمینه وجود دارد این است که تصمیمات جدید اقتصادی دولت پزشکیان در حالی اتخاذ شده که برخی شهرهای کشور با اعتراضات خیابانی مواجه است. اعتراضاتی که در برخی شهرها به کشته شدن برخی نیز منجر شده است. به همین دلیل این پرسش مطرح است که چرا دولت و به صورت کلی نهادهای تصمیم گیر در کشور اصلاحات اقتصادی را زودتر آغاز نکردند تا کار به این نقطه برسد؟
در ماه های اخیر نوسانات شدید نرخ دلار باعث شده است ارزش پول مردم به‌طور پیوسته کاهش یابد و واکنش‌های اعتراضی در سطح بازارها و شبکه‌های اجتماعی شکل بگیرد. کارشناسان اقتصادی و سیاسی بر این باورند که این اعتراضات از قبل قابل پیش‌بینی بود، همان‌طور که جهش قیمت دلار پیش‌بینی می‌شد. با این حال، مسئولان دولتی نه توانستند جلوی افزایش قیمت دلار را بگیرند و نه واکنش متناسبی نشان دادند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که قیمت دلار علاوه بر مسائل اقتصادی، به وضعیت سیاسی و روانی جامعه نیز گره خورده است. شرایط «نه جنگ و نه صلح» و تهدیدات علیه ایران، به‌صورت مستقیم در افزایش نرخ دلار منعکس می‌شود و راهکارهای کنترل آن تنها به اقدامات بانک مرکزی محدود نمی‌شود و نیازمند تصمیم‌گیری‌های کلان‌تر و فراتر از این نهاد است.
نکته قابل توجه در اعتراضات اخیر، نحوه مواجهه مقامات دولتی با مردم است. برای اولین بار، مسئولان از تهدید مستقیم معترضان یا ایجاد محدودیت‌های اینترنتی و موبایلی خودداری کردند و رسانه‌های رسمی نیز از انتشار مطالبی که می‌توانست خشم عمومی را افزایش دهد، پرهیز کردند. رئیس‌جمهور پزشکیان نیز در اقدامی بی‌سابقه، اعتراضات مردم را به رسمیت شناخت. این رویکرد کارشناسان، نقطه مثبتی در مدیریت اعتراضات عمومی ارزیابی می‌کنند، زیرا می‌تواند از تنش‌های بیشتر در جامعه جلوگیری کند.
کارگران یکی از اصلی‌ترین گروه‌های آسیب‌دیده از بحران اقتصادی‌اند. حداقل مزد مصوب در برابر سبد واقعی معیشت خانوار، فاصله قابل‌تأملی دارد و بسیاری از کارگران توان تامین نیازهای اساسی خانواده را ندارند. مواد خوراکی، مسکن، حمل‌ونقل و خدمات درمانی، هزینه‌هایی‌اند که توان خرید کارگران را تضعیف کرده‌اند. در همین‌حال، بازنشستگان صنعت و خدمات هم بارها در سال‌های اخیر در شهرهای مختلف، تجمع‌هایی را برگزار کرده‌اند و خواستار همسان‌سازی حقوق و بهبود شرایط درمان و بیمه شده‌اند.
اندیشمندان علوم انسانی با تحلیل چرایی تداوم اعتراضات، به دولت هشدار دادند که این صحنه‌ها و حضور مردمی که خواستار تغییرات در کشور هستند محصول عملکرد چندساله دولت‌هاست که بدون توجه به خواسته‌های ملت، آنچه خواستند انجام داده‌اند و تاثیرات تصمیمات سیاسی و اقتصادی در معیشت و سفره و زندگی مردم را نادیده گرفته‌اند.

شاخص ۲۶.۵ درصد برای سرمایه اجتماعی در جامعه ایران نشان می‌دهد مولفه‌هایی که در سرمایه‌های اجتماعی تاثیرگذار است کاهش پیدا کرده که یکی از این مولفه‌ها نیز کاهش نشاط اجتماعی است. وقتی نشاط اجتماعی را به دلایل مختلف تحت نظر قرار ندادیم و مورد توجه قرار نمی‌گیرد، مشکلات زیادی به همراه دارد. منظور از نشاط اجتماعی، اقدامات غیرقابل قبول موجد تشنج در جامعه یا راه‌اندازی کارناوال‌های نامتعارف یا سلیقه محوری نیست بلکه منظور از نشاط اجتماعی، رفتارهای اجتماعی است که می‌تواند امید به آینده را در جامعه زنده کند و امید را با رعایت تمام اصول و هنجارها که در جامعه وجود دارد، بالا ببرد.
عباس عبدی، تحلیلگر سیاسی و روزنامه‌نگارمعتقد است این امر که اعتراضات وجه اقتصادی و مدنی داشته در نوع برخورد دولت بی‌تاثیر نیست، اما او در مورد دلایل دیگر شیوه برخورد با اعتراضات اخیر توضیح داد: «یکی از دلایل می‌تواند این باشد که این اعتراضات وجه اقتصادی و مدنی داشته و هنوز به سیاست کشیده نشده است. همچنین به همین دلیل تصور بر این بوده که مخاطب اعتراضات بیشتر دولت است تا کل حاکمیت. شاید پوشش دادن رسانه‌های رسمی مثل صداوسیما هم به همین دلیل بود.
اما دلیل اصلی برخورد همدلانه دولت با معترضان، حسی است که نسبت به ماجرا داشت. آن‌ها را معترضانی دید که حق اعتراض دارند. در مقام انکار و سرکوب نبود. پزشکیان هم چند بار تاکید کرده که من جلوی مردم نمی‌ایستم.

همچنین در ادبیات رسمی دولت شاهد توصیف اعتراضات به عنوان «توطئه دشمن» نبودیم که این خواه ناخواه به تلطیف اعتراضات کمک می‌کند.اما آیا باید رویکرد دولت را از حاکمیت جدا دانست و در صورت تداوم اعتراضات منتظر برخورد سخت‌تر بود؟ عبدی این طور به این سوال پاسخ داد: «ما نمی‌دانیم که بخش‌های غیر از دولت در مورد اعتراضات چه در ذهن دارند. اما تا اینجا شاهد رفتار همدلانه دولت با معترضان بوده‌ایم. اینکه آیا باید رویکرد حاکمیت را از دولت در این خصوص جدا کرد یا نه؟ شاید بتوان گفت هم نه به این دلیل که بالاخره دولت در همین حاکمیت کار می‌کند و برای مردم هم چندان جدا از هم در نظر گرفته نمی‌شود و هم بله می‌شود حسابشان را جدا کرد چون این دولت با رای مستقیم مردم و همراهی آن‌ها در انتخابات روی کار آمده است.
محمد مهاجری، تحلیلگر سیاسی و روزنامه‌نگار هم گفت این اعتراضات قابل پیش‌بینی بود و شاید یکی از دلایل شیوه برخورد دولت با اعتراضات از آمادگی ضمنی آن‌ها نشات می‌گیرد.
او توضیح داد: «از زمانی که پزشکیان بر سر کار آمده، به دلیل مشکلات انباشته، تشدید تحریم‌ها و وضعیت اقتصادی کشور، محدود شدن راه مذاکرات ایران و غرب و… انتظار می‌رفت که مشکلات تشدید شده و اعتراضاتی شکل بگیرد. این فضا محصول ناکارآمدی‌ها وعدم هماهنگی تیم اقتصادی دولت است که کشور را به سمت یک نابسامانی سوق داد.
علاوه بر آن جنگ ۱۲ روزه و تبعات آن نیز در ایجاد فضای امروز بی‌تاثیر نبود. در واقع پیش از جنگ هم انتظار می‌رفت که اعتراضاتی شکل بگیرد، اما جنگ آن را به تعویق انداخت. در نهایت افزایش ۳۰ درصدی نرخ ارز طی دو ماه گذشته این آتش زیر خاکستر را شعله‌ور کرد. این اعتراضات اخیر از جنس اعتراضات سال ۱۳۹۶ است که جنبه اقتصادی و حضور طبقه متوسط و نزدیک به متوسط در آن پررنگ بود. به نظر می‌رسد شاخک‌های دولت به درستی کار کرد، موضوعات را اقتصادی دید و بلافاصله در جهت ترمیم آن قدم برداشت.