باور به جوان، اعطای فرصتی برابر

میثم درستی/در دنیای پرتلاطم امروز، جایی که تغییرات اجتماعی، اقتصادی و فناوری با سرعتی بی‌سابقه در حال وقوع است، باور به نسل جوان نه یک شعار انتخاباتی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای پیشرفت کشور است. من به عنوان یک اصلاح‌طلب که بیش از یک دهه در عرصه‌ی سیاست ایران حضور داشته‌ام، اعتقاد راسخ دارم که اعطای فرصتی برابر به جوانان، کلید رهایی از بن‌بست‌های ساختاری و دستیابی به توسعه‌ی پایدار است. این باور ریشه در تجربه‌ی تاریخی جنبش اصلاحات دارد؛ از دوم خرداد ۷۶ تا جنبش سبز و اعتراضات بعدی، جوانان همیشه پیشران تغییرات بوده‌اند، اما متأسفانه بارها با محدودیت‌ها و تبعیض‌های ساختاری مواجه شده‌اند.
جوان ایرانی امروز با paradox عجیبی روبه‌رو است. از یک سو، سطح سواد و دسترسی به اطلاعات او به مراتب بالاتر از نسل‌های پیشین است. آمارهای رسمی نشان می‌دهد بیش از ۶۰ درصد جمعیت کشور زیر ۳۵ سال هستند و نرخ باسوادی در این گروه به بیش از ۹۵ درصد رسیده است. از سوی دیگر، نرخ بیکاری در میان فارغ‌التحصیلان دانشگاهی گاهی به ۲۵ درصد هم می‌رسد. این فاصله میان ظرفیت و فرصت دقیقاً همان نقطه‌ای است که اصلاح‌طلبان بر آن تأکید دارند: ما به جای سیاست‌های بسته و ایدئولوژیک، به سیاست‌های باز و مبتنی بر شایسته‌سالاری نیاز داریم.

باور به جوان یعنی پذیرش این واقعیت که نسل جدید، نسلی «پساانقلابی» است. او دیگر صرفاً با شعارهای تخیلی و وعده‌های دور دست قانع نمی‌شود. او به دنبال حقوق شهروندی، عدالت اقتصادی و آزادی بیان است. وقتی یک جوان با معدل بالا از دانشگاه شریف یا تهران فارغ‌التحصیل می‌شود اما به دلیل عدم ارتباط با مراکز قدرت یا عدم همسویی ایدئولوژیک، نمی‌تواند در موقعیت مناسب شغلی قرار بگیرد، این نه تنها اتلاف سرمایه‌ی انسانی است، بلکه تولید نارضایتی اجتماعی عمیق خواهد کرد. اصلاح‌طلبان همواره استدلال کرده‌اند که شایسته‌سالاری واقعی، تنها راه کاهش شکاف طبقاتی و جلوگیری از مهاجرت نخبگان (brain drain) است.

اعطای فرصتی برابر نیازمند اصلاحات ساختاری عمیق است. اول، در نظام آموزشی. ما باید از آموزش حفظی و ایدئولوژیک به سمت آموزش مهارت‌محور و خلاقیت‌محور حرکت کنیم. دانشگاه‌ها نباید کارخانه‌ی تولید بیکار باشند، بلکه باید با صنعت و نیازهای واقعی بازار کار پیوند بخورند. دوم، در بازار کار. حذف تبعیض‌های جنسیتی، قومی و سیاسی در استخدام‌ها یک ضرورت است. سوم، در فضای عمومی و رسانه. جوان باید بتواند بدون ترس از فیلترینگ یا فشارهای امنیتی، ایده‌هایش را بیان کند و در تصمیم‌گیری‌های محلی و ملی مشارکت داشته باشد.
تجربه‌ی دولت‌های اصلاح‌طلب نشان داده است که هرگاه فضا بازتر شده، جوانان پاسخ مثبت داده‌اند. در دوره‌ی خاتمی، موج مشارکت دانشجویی و ظهور مطبوعات مستقل، انرژی عظیمی آزاد کرد. در دولت روحانی هم، هرچند با محدودیت‌های زیاد، اما توافق برجام و گشایش‌های نسبی، امید به آینده را در میان جوانان افزایش داد. اما متأسفانه، سیاست‌های انقباضی و نگاه امنیتی به جوانان، این انرژی را به سمت مهاجرت، افسردگی یا اعتراضات خیابانی هدایت کرده است.
از منظر اصلاح‌طلبی، باور به جوان با «جمهوریت» و «اسلامیت» نظام قابل جمع است. ما معتقدیم که اسلام رحمانی و عقلانی، جوان را به عنوان «خلیفهالله» بر زمین می‌بیند، نه ابزاری برای اهداف ایدئولوژیک. قرآن کریم بارها بر «مشورت» و «عقل» تأکید دارد. بنابراین، کنار زدن جوانان به بهانه‌ی «ناپختگی» یا «نفوذ» نه تنها غیرعقلانی است، بلکه خلاف روح دین و انقلاب است.

فرصت برابر برای جوانان باید در همه‌ی سطوح باشد: از روستا تا کلان‌شهر، از دختران تا پسران، از اقوام مختلف تا مذاهب گوناگون. یک دختر جوان کرد یا بلوچ باید بداند که اگر استعداد دارد، همان شانس یک پسر تهرانی را برای پیشرفت دارد. این عدالت، پایه‌ی انسجام ملی است.

البته این باور به معنای بی‌توجهی به تجربه‌ی نسل‌های پیشین نیست. اصلاح‌طلبان هرگز شعار «جوان‌گرایی افراطی» نداده‌اند. ما به ترکیب تجربه و جوانی باور داریم. اما امروز تعادل به شدت به نفع نسل‌های قدیمی‌تر به‌هم خورده است. میانگین سن مدیران ارشد کشور بسیار بالاست و این امر، پویایی را از بدنه‌ی اجرایی گرفته است.

در پایان، باید بگویم که آینده‌ی ایران در دستان جوانان است. اگر به آن‌ها فرصت دهیم، نه تنها مشکلات اقتصادی و اجتماعی را حل خواهند کرد، بلکه ایران را به یک قدرت نرم و اقتصادی در منطقه تبدیل می‌کنند. باور به جوان، اعطای فرصتی برابر، نه یک لطف، بلکه یک سرمایه‌گذاری هوشمندانه برای نسلی است که قرار است ایران را در قرن ۲۱ بسازد. اصلاح‌طلبان آماده‌اند تا با تکیه بر این باور، گفتمان جدیدی را پیش ببرند؛ گفتمانی که در آن، هیچ جوانی احساس نکند که به دلیل سن، جنس، عقیده یا محل تولدش، از دایره‌ی فرصت‌ها خارج شده است.