دیوار بی اعتمادی در «بورگناشتوک» فرو میریزد؟
- شناسه خبر: 22309
- تاریخ و زمان ارسال: 1 تیر 1405 ساعت 9:16
- منتشرکننده: مدیریت
گزارش «بشارت نو» از سوال بنیادین در خصوص مذاکرات ایران و آمریکا:
فیروزه نعیمی/با گذشت چند روز از امضای تفاهمنامه اسلامآباد، هیأتهای بلندپایه ایران، آمریکا، قطر و پاکستان در بورگناشتوک سوئیس دیروز گرد هم آمدند تا درباره اجرای مفاد این توافق و مهمترین پروندههای منطقهای گفتوگو کنند. نشستی که بسیاری از ناظران آن را نخستین آزمون عملی تفاهم اخیر میان تهران و واشنگتن میدانند و معتقدند نتایج آن میتواند بر روند تحولات خاورمیانه و آینده روابط دو کشور تأثیرگذار باشد.
همزمان با تداوم تحولات سیاسی و امنیتی در منطقه، سوئیس؛ بار دیگر به کانون یکی از مهمترین رایزنیهای دیپلماتیک جهان تبدیل شده است. مقامهای ارشد جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده آمریکا، پاکستان و قطر طی روزهای اخیر راهی بورگناشتوک شدهاند تا درباره نحوه اجرای توافقات اخیر، کاهش تنشهای منطقهای و چشمانداز همکاریهای آینده به گفتوگو بپردازند. در این میان، بحران لبنان، تحولات امنیتی منطقه، موضوع هستهای ایران و چگونگی اجرای تعهدات طرفین از مهمترین محورهای مذاکرات به شمار میروند.
مقامهای سوئیسی ضمن تأیید برگزاری این نشستها اعلام کردهاند که گفتوگوهای میان ایران و آمریکا در بورگناشتوک ادامه دارد، اما به دلیل حساسیت موضوعات مورد بحث، از ارائه جزئیات درباره شرکتکنندگان و محتوای مذاکرات خودداری کردهاند. وزارت خارجه سوئیس تنها تأکید کرده است که این کشور همچنان نقش سنتی خود را بهعنوان میزبان بیطرف و تسهیلکننده گفتوگوهای دیپلماتیک حفظ خواهد کرد.
برگزاری این نشست در شرایطی است که نگاه بسیاری از بازیگران منطقهای و بینالمللی به نتایج آن دوخته شده است؛ چراکه موفقیت یا ناکامی این مذاکرات میتواند بر آینده تفاهمنامه اسلامآباد، روند تنشزدایی در منطقه و حتی مسیر روابط تهران و واشنگتن در ماههای پیش رو اثرگذار باشد.
«تفاهمنامه اسلامآباد» نقطه آغاز دور جدید مذاکرات
بر اساس اطلاعات منتشرشده، مذاکرات کنونی در ادامه «تفاهمنامه اسلامآباد» انجام میشود؛ توافقی که با میانجیگری پاکستان و قطر شکل گرفته و هدف آن کاهش تنشها میان تهران و واشنگتن و ایجاد چارچوبی برای مذاکرات نهایی است. دولت سوئیس پیشتر اعلام کرده بود که نمایندگان ارشد ایران و آمریکا با حضور مقامهای پاکستان و قطر برای امضای رسمی این تفاهمنامه در بورگناشتوک گرد هم خواهند آمد.
طبق مفاد این تفاهمنامه، محورهایی مانند آتشبس ۶۰ روزه، بازگشایی مسیرهای کشتیرانی در منطقه، کاهش سطح تنشهای نظامی و آغاز مذاکرات درباره پرونده هستهای ایران پیشبینی شده است. با این حال، بسیاری از موضوعات اساسی و تعیینکننده، از جمله سرنوشت نهایی برنامه هستهای ایران، به مراحل بعدی گفتوگوها موکول شده و قرار است در روند مذاکرات آینده مورد بررسی قرار گیرد.
حضور هیأتهای بلندپایه
هیأت ایرانی با ترکیبی از مقامهای ارشد سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک وارد سوئیس شده است. ریاست این هیأت را محمدباقر قالیباف؛ وزیر مجلس برعهده دارد به همراه عباس عراقچی؛ وزیر امور خارجه، عبدالناصر همتی؛ رئیس بانک مرکزی، علی باقری کنی؛ معاون بینالملل دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، کاظم غریبآبادی؛ معاون وزیر خارجه، اسماعیل بقایی؛ سخنگوی وزیر خارجه و حمید بورد؛ معاون وزیر نفت نیز در جمع مذاکرهکنندگان حضور دارند. حضور چهرههایی از حوزه امنیتی، بانکی و انرژی نشان میدهد تهران مذاکرات را صرفاً محدود به مسائل سیاسی نمیبیند و ابعاد اقتصادی و اجرایی توافقات احتمالی نیز برای آن اهمیت دارد.
در طرف مقابل، هیأت آمریکایی به رهبری جِیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در مذاکرات حضور یافته است. همچنین استیو ویتکاف و جرد کوشنر پیش از آغاز رسمی گفتوگوها برای بررسی ابعاد فنی پرونده وارد سوئیس شدهاند.
نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف و فرمانده ارتش این کشور، عاصم منیر، نیز به عنوان دو بازیگر مهم میانجی در مذاکرات حضور دارند. قطر نیز همچنان یکی از اصلیترین کانالهای ارتباطی میان تهران و واشنگتن محسوب میشود.
لبنان، نخستین آزمون تفاهم جدید
اگرچه پرونده هستهای ایران مهمترین موضوع اختلاف میان تهران و واشنگتن محسوب میشود، اما بحران لبنان و درگیری میان اسرائیل و حزبالله به یکی از فوریترین محورهای مذاکرات تبدیل شده است.
طی روزهای گذشته آتشبس میان اسرائیل و حزبالله بارها با حملات متقابل و درگیریهای جدید در معرض فروپاشی قرار گرفته است. همین مسئله موجب شد برخی نشستهای برنامهریزیشده میان ایران و آمریکا با تأخیر مواجه شود و حتی در مقطعی احتمال لغو مذاکرات مطرح شود.
بر اساس گزارشها، نه اسرائیل، نه حزبالله و نه دولت لبنان در این نشستها حضور ندارند، اما تحولات لبنان بهطور مستقیم بر روند گفتوگوها تأثیر گذاشته است. ایران معتقد است یکی از مهمترین بندهای تفاهم اخیر، توقف درگیریها در لبنان بوده و ادامه حملات اسرائیل با اصل توافق مغایرت دارد.
موضع تهران، تأکید بر اجرای تعهدات
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پیش از عزیمت هیأت ایرانی به سوئیس اعلام کرد که هدف اصلی این سفر، پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل است. او تأکید کرد هر توافقی در مرحله اجرا معنا پیدا میکند و با توجه به سوابق گذشته، تهران نسبت به اجرای دقیق تعهدات حساسیت ویژهای دارد.
به گفته بقایی، ایران برخی تعهدات خود را اجرایی کرده، اما معتقد است طرف مقابل هنوز نتوانسته در موضوع لبنان به تعهدات مورد انتظار عمل کند. او هشدار داد که اجرای ناقص مفاد تفاهم میتواند کل روند توافق را با مشکل مواجه سازد. این موضعگیری نشان میدهد مسئله اعتماد همچنان یکی از چالشهای اصلی روابط تهران و واشنگتن باقی مانده است.
نگاه واشنگتن، تمرکز بر پرونده هستهای
در سوی دیگر، مقامهای آمریکایی امیدوارند مذاکرات سوئیس زمینه را برای ورود به مرحلهای جدید از گفتوگوهای هستهای فراهم کند. جِیدی ونس پیش از عزیمت به سوئیس اعلام کرد که امیدوار است در دو موضوع اصلی یعنی پرونده هستهای ایران و تثبیت آتشبس لبنان پیشرفت حاصل شود.
او همچنین روند تحولات منطقه را نسبت به هفتههای گذشته آرامتر توصیف کرده و گفته است که اگرچه چالشهای متعددی وجود دارد، اما شرایط برای پیشبرد دیپلماسی مناسبتر از گذشته به نظر میرسد.
دولت آمریکا در عین حال همچنان بر لزوم نظارت بینالمللی بر فعالیتهای هستهای ایران تأکید دارد و برخی منابع آمریکایی از تلاش واشنگتن برای فراهم شدن زمینه بازگشت بازرسان بینالمللی به تأسیسات هستهای ایران خبر دادهاند.
تدابیر امنیتی بیسابقه در سوئیس
اهمیت مذاکرات به اندازهای است که دولت سوئیس برای تأمین امنیت نشستها تدابیر گستردهای در نظر گرفته است. شورای فدرال سوئیس ضمن موافقت با استقرار نیروهای کمکی ارتش، محدودیتهایی را نیز برای حریم هوایی منطقه اعمال کرده است.
همچنین مجموعه لوکس بورگناشتوک بهطور کامل برای عموم تعطیل شده و دسترسی به بخشهای مختلف آن محدود شده است؛ اقدامی که نشاندهنده حساسیت بالای مذاکرات و نگرانیهای امنیتی پیرامون آن است.
آینده مذاکرات فرصت یا آزمونی دشوار؟
موفقیت مذاکرات سوئیس تا حد زیادی به توانایی طرفین در مدیریت بحرانهای همزمان منطقهای بستگی دارد. از یک سو، موضوع هستهای همچنان پیچیدهترین بخش اختلافات میان ایران و آمریکا محسوب میشود و از سوی دیگر، تحولات میدانی لبنان میتواند هر لحظه فضای مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد.
در شرایط کنونی، تفاهمنامه اسلامآباد بیشتر یک چارچوب اولیه برای کاهش تنشها به شمار میرود و هنوز راه طولانی تا دستیابی به توافقی جامع و پایدار باقی مانده است. با این حال، حضور همزمان مقامهای بلندپایه ایران، آمریکا، پاکستان و قطر در سوئیس نشان میدهد همه طرفها تمایل دارند فرصت دیپلماسی را حفظ کنند.
اکنون نگاهها به بورگناشتوک دوخته شده است؛ جایی که نتیجه مذاکرات آن میتواند نه تنها بر روابط تهران و واشنگتن، بلکه بر آینده امنیت منطقه، بحران لبنان و حتی بازارهای جهانی انرژی نیز تأثیرگذار باشد.
اگرچه هیچیک از طرفها از دستیابی به توافقی جدید سخن نمیگویند، اما حضور همزمان مقامهای ارشد سیاسی، امنیتی و اقتصادی در بورگناشتوک نشان میدهد که دو طرف تلاش دارند از مرحله گفتوگوهای مقدماتی عبور کرده و وارد فاز اجرای تعهدات شوند؛ مرحلهای که موفقیت یا شکست آن میتواند بر آینده بحران لبنان، روابط تهران و واشنگتن و حتی معادلات امنیتی خاورمیانه اثر مستقیم بگذارد.
