سیاست قهرمان «جام جهانی» 2026 شد!

گزارش «بشارت نو» از «104 نبرد» داخل مستطیل سبز:
مونا ربیعیان/جام جهانی با قهرمانی اسپانیا به پایان رسید، اما آنچه بیش از گل‌ها و جام در حافظه فوتبال ماند، حضور پررنگ سیاست، گسترش منافع اقتصادی، افزایش تعداد تیم‌ها، کاهش کیفیت برخی مسابقات و خداحافظی آرام نسل طلایی فوتبال بود.
جام جهانی قرار بود بزرگ‌ترین جشن تاریخ فوتبال باشد؛ نخستین جام جهانی با حضور ۴۸ تیم، سه کشور میزبان و میلیاردها بیننده. فیفا این تورنمنت را نماد توسعه فوتبال معرفی می‌کرد، اما پایان مسابقات، پرسش‌های تازه‌ای را پیش روی افکار عمومی قرار داد؛ آیا فوتبال همچنان یک ورزش مردمی است یا بیش از هر زمان دیگری به عرصه سیاست، اقتصاد و نمایش قدرت تبدیل شده است؟ از حاشیه‌های مربوط به قضاوت برخی دیدارها و بحث‌های سیاسی پیرامون تیم ملی آمریکا گرفته تا حضور دونالد ترامپ در مراسم اهدای جام قهرمانی اسپانیا، همه نشان داد که جام جهانی دیگر تنها یک رقابت فوتبالی نیست؛ بلکه به آوردگاهی برای رقابت قدرت‌های سیاسی و اقتصادی نیز تبدیل شده است.

فوتبال؛ دیگر از سیاست جدا نیست
سال‌هاست فیفا بر اصل استقلال فوتبال از سیاست تأکید می‌کند، اما جام جهانی ۲۰۲۶ شاید بیش از هر دوره دیگری فاصله این شعار با واقعیت را آشکار کرد.
در طول مسابقات، فضای رسانه‌ای پیرامون برخی تصمیم‌های داوری در بازی‌های تیم ملی آمریکا، بحث‌های فراوانی را به همراه داشت. در شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌ها ادعاهایی درباره برخوردهای انضباطی و قضاوت مسابقات مطرح شد، هرچند هیچ مدرک رسمی یا گزارش معتبری که دخالت سیاسی یا صدور دستور از سوی مقامات آمریکایی در تصمیم‌های داوری را تأیید کند، منتشر نشد. با این حال، همین گمانه‌زنی‌ها کافی بود تا بار دیگر بحث استقلال داوری و نفوذ قدرت‌های بزرگ در فوتبال جهان به صدر اخبار بازگردد.
اوج این پیوند سیاست و فوتبال اما در مراسم اختتامیه رقم خورد؛ جایی که دونالد ترامپ در کنار مقامات فیفا در مراسم اهدای جام و سکوی قهرمانی اسپانیا حضور یافت. تصویری که برای بسیاری از کارشناسان، نمادی از کمرنگ شدن مرز میان فوتبال و سیاست بود.
امروز فوتبال دیگر تنها یک مسابقه ورزشی نیست؛ جام جهانی به ویترینی برای نمایش قدرت نرم کشورها، تبلیغات سیاسی و منافع اقتصادی تبدیل شده است.

افزایش تعداد تیم‌ها؛ توسعه یا افت کیفیت؟
یکی از مهم‌ترین تغییرات جام جهانی ۲۰۲۶، افزایش تعداد تیم‌های حاضر از ۳۲ به ۴۸ تیم بود؛ تصمیمی که فیفا آن را گامی در مسیر عدالت فوتبالی و افزایش فرصت حضور کشورهای مختلف می‌دانست.
اما در عمل، بسیاری از کارشناسان معتقدند این تصمیم هزینه سنگینی برای کیفیت مسابقات به همراه داشت.
اختلاف فنی میان برخی تیم‌ها، بازی‌های کم‌هیجان مرحله گروهی، افزایش مسابقات کم‌کیفیت و طولانی شدن بیش از حد تورنمنت، از جمله انتقادهایی بود که بارها از سوی مربیان، بازیکنان و رسانه‌های معتبر مطرح شد.
در حالی که در دوره‌های گذشته تقریباً هر مسابقه جام جهانی یک فینال کوچک محسوب می‌شد، در این دوره بسیاری از بازی‌ها فاقد کیفیت فنی لازم بودند و حتی هواداران فوتبال نیز اعتقاد داشتند جذابیت سنتی جام جهانی تا حدی کاهش یافته است.
منتقدان می‌گویند توسعه فوتبال نباید به قیمت کاهش کیفیت مهم‌ترین تورنمنت جهان تمام شود.

جام جهانی یا پروژه اقتصادی فیفا؟
بررسی ساختار برگزاری جام جهانی نشان می‌دهد اهداف اقتصادی در تصمیم‌های فیفا بیش از گذشته نقش‌آفرین شده‌اند.
افزایش تعداد مسابقات، فروش بلیت، گسترش قراردادهای تبلیغاتی، توسعه بازار آمریکای شمالی، افزایش درآمدهای تلویزیونی و جذب اسپانسرهای جدید، میلیاردها دلار درآمد برای فیفا ایجاد کرده است.
همین موضوع باعث شده برخی کارشناسان معتقد باشند تصمیم افزایش تیم‌ها بیش از آنکه ریشه در توسعه فوتبال داشته باشد، ناشی از منافع اقتصادی بوده است.
امروز فوتبال صنعتی چند صد میلیارد دلاری است و جام جهانی بزرگ‌ترین محصول این صنعت محسوب می‌شود.

پایان باشکوه یک نسل
شاید هیچ تصویری به اندازه اشک‌های کریستیانو رونالدو، سکوت لیونل مسی و چهره غمگین نیمار، احساسات فوتبال‌دوستان را برنینگیخت.
سه بازیکنی که نزدیک به دو دهه فوتبال جهان را تعریف کردند، اکنون در آستانه وداع با بزرگ‌ترین صحنه فوتبال قرار گرفته‌اند.
نسلی که رکوردها را جابه‌جا کرد، میلیون‌ها کودک را عاشق فوتبال کرد و رقابت میان مسی و رونالدو را به بخشی از فرهنگ ورزشی جهان تبدیل کرد، حالا آرام‌آرام از صحنه کنار می‌رود.
جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از آنکه پایان یک رقابت باشد، پایان یک دوران تاریخی بود.

ستاره‌هایی که دیگر تکرار نمی‌شوند
کارشناسان معتقدند ظهور همزمان بازیکنانی مانند مسی، رونالدو و نیمار، پدیده‌ای است که شاید دهه‌ها تکرار نشود.
آنها نه‌تنها از نظر فنی، بلکه از نظر محبوبیت، تأثیرگذاری اجتماعی، درآمدزایی و تغییر سبک فوتبال، نسلی استثنایی بودند.
نسل جدید فوتبال اگرچه استعدادهای فراوانی در اختیار دارد، اما هنوز فاصله زیادی تا تبدیل شدن به اسطوره‌هایی با چنین نفوذ جهانی دارد.

امیر حاج‌رضایی، کارشناس فوتبال:حاشیه های جام جهانی کم نبود
امیر حاج‌رضایی، کارشناس فوتبال جم جهانی 2026 را اینگونه ارزیابی کرد و گفت: این جام جهانی بیش از آنکه با کیفیت فنی شناخته شود، با حاشیه‌هایش در ذهن‌ها ماند. افزایش تعداد تیم‌ها باعث شد اختلاف سطح فنی کاملاً محسوس باشد. بسیاری از بازی‌ها در حد و اندازه جام جهانی نبودند.»
وی درخصوص وارد شدن سیاست به فوتبال گفت: متأسفانه دیگر نمی‌توان فوتبال را از سیاست جدا دانست. هرچند درباره برخی شایعات مطرح‌شده پیرامون داوری‌ها سند رسمی وجود ندارد، اما حتی شکل‌گیری چنین ذهنیتی برای اعتبار فوتبال خطرناک است. فیفا باید بیش از گذشته از استقلال خود دفاع کند.»
در نهایت حاج رضایی در خوص پایان نسل طلایی فوتبال گفت: ما شاهد پایان یکی از درخشان‌ترین نسل‌های تاریخ فوتبال هستیم. این اتفاق تنها یک خداحافظی نیست؛ پایان یک دوره فرهنگی در فوتبال جهان است.

بیژن ذوالفقارنسب، کارشناس فوتبال: کیفیت جام جهانی افت محسوس داشت
بیژن ذوالفقارنسب، کارشناس فوتبال درخصوص ضعف بازی های جام جهانی گفت: به نظر من افزایش تعداد تیم‌ها کیفیت مسابقات را پایین آورد. جام جهانی باید محل حضور بهترین‌های جهان باشد، نه صرفاً بزرگ‌ترین تورنمنت از نظر تعداد تیم‌ها.
وی درباره حضور سیاستمداران در فوتبال گفت: وقتی سیاستمداران در مهم‌ترین صحنه‌های فوتبال دیده می‌شوند، طبیعی است که این تصور ایجاد شود که فوتبال دیگر کاملاً مستقل نیست. این موضوع نیازمند مدیریت دقیق فیفا است.

جلال چراغپور، کارشناس فوتبال: جام جهانی دیگر فوتبال نیست
«جام جهانی امروز دیگر فقط فوتبال نیست؛ اقتصاد، رسانه، سیاست و برندینگ همه در کنار فوتبال قرار گرفته‌اند. فیفا باید مراقب باشد که جذابیت فنی مسابقات قربانی توسعه تجاری نشود. هواداران برای دیدن فوتبال به ورزشگاه می‌آیند، نه برای تماشای رقابت‌های سیاسی.»
جلال چراغپور، کارشناس فوتبال ور در پاسخ به سوال آیا جام جهانی جذابیت گذشته را از دست داده است؟ گفت: این پرسشی است که پس از پایان مسابقات بارها مطرح شد.
عده‌ای معتقدند توسعه فوتبال اجتناب‌ناپذیر است و باید فرصت حضور به کشورهای بیشتری داده شود.
در مقابل، گروهی دیگر اعتقاد دارند جام جهانی زمانی معتبر بود که حضور در آن دشوار و رقابت‌ها فشرده‌تر بود.
شاید پاسخ نهایی را باید در دوره‌های آینده جست‌وجو کرد، اما آنچه روشن است، جام جهانی ۲۰۲۶ نقطه عطفی در تاریخ این رقابت‌ها بود.

فوتبال در دوراهی آینده
فوتبال امروز با دو چالش بزرگ روبه‌رو است؛ حفظ کیفیت و حفظ استقلال.
اگر سیاست بیش از گذشته بر تصمیم‌های فوتبالی سایه بیندازد و اگر منافع اقتصادی جای کیفیت مسابقات را بگیرد، مهم‌ترین سرمایه فوتبال یعنی اعتماد هواداران آسیب خواهد دید.
جام جهانی ۲۰۲۶ با قهرمانی اسپانیا به پایان رسید، اما پرسش‌های بزرگ‌تری را برای آینده این ورزش به جا گذاشت؛ آیا فوتبال همچنان بازی مردم باقی خواهد ماند یا بیش از پیش به میدان رقابت سیاست، سرمایه و قدرت تبدیل می‌شود؟
شاید پاسخ این سؤال، سرنوشت فوتبال در دهه‌های آینده را تعیین کند.