هزینههای سرسامآور دندانپزشکی، لبخند را از چهره مردم میگیرد
- شناسه خبر: 25136
- تاریخ و زمان ارسال: ۲۵ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۱۵:۱۷
- منتشرکننده: مدیریت

گزارش «بشارت نو» از سیاستهای ناکارآمد در حوزه دهان و دندان:
زهرا زارع/در شرایطی که دسترسی به سلامت جسم و روان به عنوان یکی از حقوق اساسی و اولیه هر شهروند در اسناد بالادستی و قوانین بنیادین به رسمیت شناخته شده است، بخش عظیمی از جامعه ایرانی درگیر چالشی خاموش و در عین حال هزینهبر به نام سلامت دهان و دندان است، موضوعی که برخلاف ظاهر سادهاش، گرهی کور در کلاف سردرگم نظام سلامت کشور ایجاد کرده و هر روز خانوادههای بیشتری را زیر بار فشارهای مالی سنگین قرار میدهد.
اگر نگاهی دقیق به وضعیت خدمات دندانپزشکی در ایران بیندازیم، نخستین و بارزترین ویژگی که توجه هر ناظری را به خود جلب میکند، هزینههای نجومی و سرسامآور خدمات درمانی است که عملاً این حوزه را از سبد مصرفی بخش بزرگی از اقشار متوسط و ضعیف جامعه حذف کرده است؛ هزینههایی که برای یک عصبکشی ساده، پر کردن یا روکش دندان به رقمی سرسامآور بالغ میشود و بیمار را ناچار میسازد تا برای حفظ سلامت دهان خود، قیدبسیاری از مایحتاج دیگر زندگی را بزند.
در این میان، نقش بیمهها بسیار کمرنگ و ناکارآمد است، به طوری که بیمههای پایه سهم بسیار ناچیزی از هزینههای دندانپزشکی را پوشش میدهند و بیمههای تکمیلی نیز با شرایط پیچیده، سقف تعهدات پایین و حق بیمههای گزاف، عملاً مرهمی بر این زخم عمیق نمیگذارند و همین امر سبب شده است تا بسیاری از مردم به ناچار درمانهای تخصصی را به تعویق بیندازند که این تأخیر در نهایت به از دست رفتن دندانها و مشکلات شدیدتر جسمانی منجر میگردد.
ریشه بخش عمدهای از این بحران را باید در ناکارآمدیهای ساختاری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جستجو کرد؛ نهادی که وظیفه اصلیاش برنامهریزی کلان، پیشگیری و توزیع عادلانه امکانات بهداشتی در سراسر کشور است، اما سالهاست که در حوزه سلامت دهان و دندان به جای تمرکز بر پیشگیری و بهداشت عمومی، سیاستهای انفعالی در پیش گرفته است.
وزارت بهداشت در زمینه نظارت بر تعرفههای بخش خصوصی و دولتی دچار سردرگمی است و تعرفههای مصوب دولتی با واقعیتهای اقتصادی هزینههای مواد مصرفی، تجهیزات پزشکی و استهلاک مطبها فاصله نجومی دارد و همین شکاف بزرگ باعث شده است تا دندانپزشکان نیز با چالشهای درآمدی و مالیاتی دستوپنجه نرم کنند و در نهایت فشار اصلی بر دوش بیمار بوسه بزند.
از سوی دیگر، طرحهای مقطعی و شعاری که هرازگاهی تحت عنوان طرحهای پیشگیری یا سلامت دهان و دندان مطرح میشوند، بیشتر جنبه نمایشی داشته و به دلیل نبود بودجه پایدار، عدم حمایت واقعی و مدیریت ضعیف، پس از مدت کوتاهی به فراموشی سپرده میشوند بدون اینکه اثر ملموس و پایداری بر شاخصهای سلامت دهان و دندان جامعه بگذارند.
یکی از مهمترین ارکان پیشگیری که در کشورهای توسعهیافته به عنوان سنگ بنای کاهش هزینههای درمانی شناخته میشود، توجه ویژه به بهداشت مدارس و معاینات دورهای دانشآموزان است، اما در نظام سلامت ایران، سر زدن به مدارس برای معاینه همگانی دندانهای دانشآموزان به روایتی فراموششده، ناکامل و فرمالیته بدل شده است. در گذشته نه چندان دور، طرحهای ارائهکننده وارنیش فلوراید و آموزشهای بهداشتی در مدارس با شور و شوق بیشتری دنبال میشد، اما امروزه به دلیل کمبود مربیان بهداشت، نبود بودجه کافی برای تجهیز تیمهای سیار دندانپزشکی مدارس و عدم هماهنگی مؤثر میان وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت، این غربالگریهای حیاتی یا به طور کامل تعطیل شدهاند و یا به صورت بسیار محدود و سطحی انجام میشوند.
وقتی یک کودک در سنین مدرسه از آموزش صحیح بهداشت دهان، استفاده از نخ دندان و چکاپهای دورهای محروم میماند، در سنین بزرگسالی با کوهی از مشکلات دندانی مواجه خواهد شد که درمان هر کدام نیازمند هزینههای هنگفتی است که خانواده توان پرداخت آن را ندارند؛ بنابراین، رها کردن مدارس به حال خود، بزرگترین خطای راهبردی وزارت بهداشت در حوزه پیشگیری است که نسل آینده را با بحران سلامت روبرو میسازد.

در کنار این چالشها، توزیع نامتوازن نیروی انسانی و تجهیزات دندانپزشکی در سطح کشور نیز بر عمق فاجعه افزوده است؛ در حالی که کلانشهرها و مناطق برخوردار شاهد انباشت مطبهای مجهز و دندانپزشکان فراوان هستند، مناطق محروم، روستاها و شهرهای کوچک از داشتن حتی یک یونیت دندانپزشکی استاندارد یا پزشک مقیم محرومند و مردم این مناطق برای درمان سادهترین درد دندان باید مسافتهای طولانی را طی کنند و هزینههای گزاف سفر و درمان را متقبل شوند. این بیعدالتی فضایی نشاندهنده نبود آمایش سرزمین صحیح در نظام آموزش پزشکی و وزارت بهداشت است که نتوانسته است فارغالتحصیلان دندانپزشکی را به سمت مناطق نیازمند هدایت کند و انگیزههای لازم را برای ماندگاری کادر درمان درمناطق محروم فراهم سازد.
علاوه بر این، وابستگی شدید بازار دندانپزشکی ایران به مواد و تجهیزات وارداتی و نوسانات مداوم نرخ ارز، قیمت مواد اولیه، ایمپلنت و قطعات یونیت را به شدت افزایش داده و دندانپزشکان را برای تهیه ابزار کار با مشکلات جدی مواجه کرده است که این امر نیز به نوبه خود تعرفهها را بیش از پیش بالا برده است.
در نتیجه، وضعیت کنونی دندانپزشکی در ایران بازتابی روشن از ناکارآمدی سیاستگذاریهای کلان، بیتوجهی به مقوله پیشگیری در مدارس، ضعف مفرط بیمهها و هزینههای کمرشکنی است که سلامت دهان و دندان را از یک حق عمومی به کالایی لوکس و دستنیافتنی تبدیل کرده است. تا زمانی که وزارت بهداشت نگاه درآمدی و جزیرهای خود را کنار نگذارد و با یک عزم ملی، بودجههای پیشگیری را به مدارس بازگرداند، تعرفهها را واقعی و بیمهها را مکلف به پوشش کامل خدمات پایه نکند، این چرخه باطل ادامه خواهد داشت و لبخند سلامت از چهره بسیاری از اقشار جامعه رخت خواهد بست، رویدادی که نیازمند اصلاحات اساسی، نظارت دقیق و توجه ویژه دولت به حوزه سلامت دهان به عنوان پایه و اساس سلامت کل بدن است.








