همجواری سدها، سند ارتباط با مراکز موشکی نیست
- شناسه خبر: 25230
- تاریخ و زمان ارسال: ۳۰ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۱۴:۴۷
- منتشرکننده: مدیریت

گزارش «بشارت نو» از واکنش کارشناسان به مطلب مزخرف نیویورکتایمز:
کارشناسان آب، مقامهای ایران و روزنامهنگاران به گزارش نیویورکتایمز درباره سدها واکنش جدی نشان دادند
ستاره درخش/ انتشار گزارش نیویورکتایمز درباره احتمال ارتباط برخی سدها و طرحهای انتقال آب ایران با تأسیسات موشکی، در پی حملات پیشین به زیرساختهای آبی کشور، واکنش کارشناسان، مقامهای ایرانی و روزنامهنگاران را برانگیخت و دلسوزی وطن پرستان داخلی و خارجی، وقتی منافع ملی و زیرساخت های ایران در خطر باشد را در مقایسه با بی خردان بی وطن که شهوت قدرت دارند و برای رسیدن به آن، حاضرند ایران قربانی شود را محک زد.
منتقدان این به اصطلاح گزارش؛ آن را مزخرف گویی دستگاه تبلیغات جنایتکاران برای توجیه حمله به اهداف غیرنظامی دانستند و تاکید کردند همجواری جغرافیایی بهتنهایی رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکند و طرح چنین فرضیهای در فضای جنگی میتواند به معرفی زیرساختهای غیرنظامی بهعنوان اهداف نظامی بینجامد.
آسیب به زیرساختهای آبی در چند نوبت
در جریان جنگ، چندین مورد آسیب به تأسیسات آبی ایران گزارش شده است. گزارشی از دبیرکل سازمان ملل متحد به مجمع عمومی، با ارجاع به مستندات ارائهشده از سوی فعالان حقوق بشر در ایران، از ثبت خسارت به مخزن آب خمین و مخزن شهر هفتکل، تأسیسات آبشیرینکن نزدیک نیکشهر و تأسیسات آبی شهر تیس خبر داده است. بهگفته این گزارش، آسیبها دسترسی دهها هزار نفر به آب سالم را مختل کرد.
در گزارشهای رسانهای همچنین از آسیب به تأسیسات آبشیرینکن قشم و دو مخزن آب در منطقه بمانیِ سیریک و تأسیسات آبشیرینکن جاسک در جریان جنگ چهل روزه خبر داده شده است. رئیس شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور نیز از ثبت خسارت به بیش از 410 نقطه از شبکه آب شرب و ارائه مستندات به نهادهای بینالمللی خبر داده بود؛ این رقم به نقاط آسیبدیده در شبکه اشاره دارد، نه شمار حملات.
گزارش نیویورکتایمز چه میگوید؟
نیویورکتایمز گزارش خود را در 16 نوامبر (25 آبان 1405) منتشر کرد. این روزنامه با مقایسه پراکندگی سدها و طرحهای انتقال آب ایران با مناطقی که هدف حملات هوایی قرار گرفتهاند، ادعا کرد برخی پروژههای آبی ممکن است برای پشتیبانی از تأسیسات موشکی ساخته شده باشند!
گرچه نیویورکتایمز در همان گزارش “مزخرف”، ارتباط میان سدها و برنامه موشکی ایران را قطعی ندانست و نوشت این پیوند همچنان در حد فرضیه است اما حتی طرح این ادعای خطرناک؛ کافی بود تا شاخک های افراد ایران دوست را برای خطر توجیه جنایت های زیرساختی تیز کند.
این گزارش، ساخت یک سد مشخص برای پشتیبانی از مرکز موشکی را اثبات نکرده و نمیگوید هر سدی که در نزدیکی تأسیسات نظامی باشد، کاربری دوگانه دارد اما در عین حال به عنوان یک سد شکن، تلاش کرده است تا خوراک تبلیغاتی برای توجیه عملیات نظامی علیه اهداف غیرنظامی را فراهم کند و سد وجدان های بشری در برابر جنایت علیه بشریت را بشکند.
سهند ایرانمهر: گزارش، زیرساختهای غیرنظامی را در قالب اهداف نظامی بازتعریف میکند
سهند ایرانمهر در دو نوشته به گزارش نیویورکتایمز پرداخت. او در نوشته نخست، با اشاره به الگوی روایتسازی پس از حمله به مدرسه میناب، نسبت به تغییر توصیف حمله به زیرساختهای غیرنظامی هشدار داد. او با لحنی کنایهآمیز نوشت اگر سدی هدف قرار گرفت، ممکن است بهجای گفتن اینکه «سد را زدند و ذخیره بارشی امسال را نابود کردند»، گفته شود «پایگاه موشکی را زدند».
ایرانمهر در نوشته تحلیلی بعدی، به نقش دنی سیترونویچ، افسر پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، در طرح استدلال «تداوم عملیاتی» اشاره کرد. او دیدگاههای نقلشده از نیما شکری و امیر آقاکوچک درباره همپوشانی مکانی سدها و مراکز نظامی و احتمال اثرگذاری ملاحظات نظامی بر یک پروژه انتقال آب را مرور کرد و به اظهارات نیکآهنگ کوثر، فرزین ندیمی و مراد طاهباز درباره فعالیتهای محیطزیستی، بازداشت فعالان و مناطق حفاظتشده پرداخت.
به نوشته ایرانمهر، این افراد مستقیماً پیشنهاد حمله به سدها را ندادهاند؛ اما قرارگرفتن اظهاراتشان در کنار دیدگاه یک مقام پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، میتواند به بازتعریف زیرساختهای غیرنظامی بهعنوان اهداف بالقوه نظامی کمک کند. او تأکید کرد کاوه مدنی و مراد طاهباز فرضیه نظامیبودن سدها را تأیید نکردهاند. این موارد، ارزیابی ایرانمهر از ساختار و پیام گزارش است.
کاوه مدنی: «کمتر مزخرف بگوییم»
اما یکی از بلندترین صداهای اعتراض توسط کاوه مدنی، معاون سابق محیط زیست کشور بلند شد. رئیس مؤسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد و برنده جایزه آب استکهلم در سال 2026، با هشتگ «#کمتر_مزخرف_بگوییم» نوشت:
«حدس و گمان، مدرک نیست. نزدیکی جغرافیایی دو متغیر، دلیلی بر وجود رابطه علت و معلولی (بین آنها) نیست.
حتی کسانی که به ایران حمله کردند، چنین ادعاهایی درباره ارتباط سدها با موشکها مطرح نکردهاند!
این روایت تقلیلگرایانه و جنجالآفرین، مصداق روزنامهنگاری غیرمسئولانه است که میتواند پیامدهای خطرناکی برای زیرساختهای غیرنظامی آب داشته باشد.»
مدنی همچنین تأکید کرده است اظهاراتی که از او در گزارش نیویورکتایمز نقل شده، درباره ارتباط سدها و موشکها نبوده است. او در نقد جداگانهای نوشت نقد سیاست سدسازی با پیشبردن فرضیهای اثباتنشده درباره نقش نظامی سدها تفاوت دارد و نزدیکی مکانی، بهتنهایی، رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکند. مدنی در نوشتهای دیگر نیز توضیح داد که هر فرضیه درباره ارتباط زیرساختهای آبی و مراکز موشکی به بررسی شواهد، زمانبندی پروژهها و توضیحهای جایگزین نیاز دارد.
شکری: نزدیکی سدها به مراکز نظامی، دلیل حمله نیست
نیما شکری، پژوهشگر حوزه امنیت آب که بررسیهایش در گزارش نیویورکتایمز مورد اشاره قرار گرفته بود، پس از انتشار مقاله موضع خود را روشن کرد. او گفت نزدیکی سدها به اهداف نظامی نه دلیل ساخت آن سدها را مشخص میکند و نه حمله به آنها را توجیه میکند. شکری همچنین مخالفت خود را با حمله به سدها و زیرساختهای غیرنظامی آب، صرفنظر از عامل حمله، اعلام کرد و درباره پیامدهای چنین حملاتی برای جان مردم، امنیت آب و غذا و محیطزیست هشدار داد.
نیک آهنگ وثر: با هرگونه حمله به زیرساختهای غیرنظامی مخالفم
نیکآهنگ کوثر، تحلیلگر آب و محیطزیست ایرانی ساکن خارج از کشور که در گزارش نیویورکتایمز نیز از او نقلقول شده بود، در پیامی گفت با هرگونه حمله به زیرساختهای غیرنظامی، «فارغ از اینکه چه کسی آن را انجام دهد و چه دلیلی برایش بیاورد»، مخالف است. او افزود انتشار گزارش، تحقیق یا افشاگری، این موضع را تغییر نمیدهد.
بقایی: ادعای توسعه سلاحهای شیمیایی و بیولوژیک، تکرار الگوی توجیه جنگ است
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، به سادگی از کنار این موضوع نگذشت و در موارد متعدد بدان پرداخت. وی ارتباطدادن سدهای ایران به مراکز موشکی را ادعایی بیاساس و زمینهسازی تبلیغاتی و امنیتی برای توجیه حمله به زیرساختهای حیاتی خواند. بقایی گفت مخازن آب در خمین، هفتکل و بمانیِ سیریک و تأسیسات آبشیرینکن در قشم، نیکشهر، تیس و روستای بنجیِ جاسک هدف حمله قرار گرفتهاند و آبرسانی به برخی مناطق مسکونی مختل شده است. بخشی از خسارتهای زیرساختی در گزارشهای سازمان ملل و رسانههای بینالمللی نیز ثبت شده است.
وی همچنین گفت مجاورت جغرافیایی یک زیرساخت غیرنظامی با تأسیسات نظامی، بهتنهایی، مبنای معتبری برای نظامی تلقیکردن آن نیست. او با اشاره به ماده 56 پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای ژنو، یادآور شد که سدها از حمایت ویژه برخوردارند؛ بهویژه اگر تخریب آنها بتواند حجم عظیمی از آب را ناگهان آزاد کند و جان شمار زیادی از غیرنظامیان را به خطر اندازد.

بقایی دعوت رسانه توجیه گر جنایت برای مصاحبه را نپذیرفت
بقایی در پیامی کهپس از واکنش های اولیه و به تازگی منتشر شد، اعلام کرد نیویورکتایمز از او برای مصاحبه دعوت کرده، اما دعوت را نپذیرفته است. او در توضیح تصمیم خود نوشت:
«پس از واکنش قاطع ایران و خشم گسترده افکار عمومی از مقاله جانبدارانه و بیاساس نیویورکتایمز درباره سدهای ایران و تلاش این روزنامه برای القای ارتباط میان زیرساختهای آبی کشور و تأسیسات نظامی، از سوی آن روزنامه برای مصاحبه دعوت شدم؛ دعوت را قاطعانه نپذیرفتم.
دلیل روشن است: نیویورکتایمز در پایبندی به اصول بنیادین روزنامهنگاری حرفهای بهشدت ناکام مانده است. این روزنامه با طرح ادعاهای بیپشتوانهای که در خدمت روایت متجاوزانی است که در جنگ غیرقانونی علیه میهن من بیاعتنایی کامل خود را به حقوق بشردوستانه بینالمللی و ابتداییترین اصول اخلاقی نشان دادهاند، عملاً در جنگ روانی و عملیات رسانهای متجاوزان مشارکت میکند؛ عملیاتی که هدف آن شکلدادن به افکار عمومی برای مشروعیتبخشیدن به تجاوز.
پاسخ بعدی نیویورکتایمز، بهجای پذیرش مسئولیت و عذرخواهی صریح، چیزی بیش از عقبنشینی حسابشدهای در لفافه بازی با واژهها و تلاش برای توجیه ادعای اولیه نبود. تغییر صورتبندی یک ادعا نبود شواهد را جبران نمی کند و مسئولیت رسانه را در قبال طرح آن ادعا از میان نبرده و نمیبرد.
رسانهای که خود بخشی از ماشین تبلیغاتی جنگ شده، نمیتواند همزمان مدعی داوری بیطرفانه باشد و از دیگران انتظار داشته باشد اعتبار آسیبدیدهاش را بازسازی کنند.»
بقایی در این پیام، پاسخ نیویورکتایمز را فاقد عذرخواهی صریح دانست و گفت تغییر صورتبندی یک ادعا، اشتباه را جبران نمیکند و جایگزین پذیرش مسئولیت و عذرخواهی نمی شود.
قالیباف: «بسیار خب؛ قانون جدید داریم»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، گزارش نیویورکتایمز را زمینهچینی برای دور بعدی حمله به زیرساختهای غیرنظامی دانست و نوشت:
«در حال زمینهچینی برای دور بعدی حملات به زیرساختهای غیرنظامی، «کارشناسان» آنها به نیویورکتایمز میگویند: «سدهای نزدیک به سایتهای موشکی ایران، کاربری دوگانه (نظامی-غیرنظامی) دارند.»
بسیار خب؛ حالا قانون جدید داریم: هر سد، بندر یا نیروگاهی که نزدیک پایگاه آمریکا یا اسرائیل باشد، کاربری دوگانه دارد. منطق شما را یکسان و بیطرفانه به کار میبریم.»
قالیباف با این بیان کنایهآمیز، استدلال مبتنی بر نزدیکی جغرافیایی را بهصورت متقابل زیر سوال برد. این موضع، هشدار سیاسی و نظامی در کنار یکدیگر بود؛ در واقع با بیان اینکه نزدیکی یک تأسیسات غیرنظامی به پایگاه نظامی، بهتنهایی، مبنای حقوقی حمله به آن نیست در عین حال به فرمایش مقام معظم رهبری مبنی بر تهدید همسطح و متقابل عمل کرد.
ستایش میهندوستی مدنی
محمدعلی وزیری، روزنامهنگار باسابقهای که فعالیت حرفهای خود را از «گلآقا» آغاز کرده و معلم بازنشسته است، در یادداشتی با عنوان «به وقت آزمایش»، عرق و تعصب کاوه مدنی نسبت به کشورش را ستود. او نوشت: «یک ایرانی عاشق و جانفدای میهن، فرقی نمیکند داخل یا خارج کشور باشد؛ وقتی منافع ملی و زیرساختهای ایران در خطر باشد، غیورانه دفاع میکند.»
وزیری در ادامه از کسانی انتقاد کرد که به گفته او، ناآگاهانه در مسیر توجیه حمله به ایران قرار میگیرند یا با انتشار اطلاعات، امنیت زیرساختهای کشور را به خطر میاندازند.
نیویورکتایمز از گزارش خود دفاع کرد؛ منتقدان پاسخ را ناکافی دانستند
نیکول تیلور، سخنگوی نیویورکتایمز، بدون ارائه شواهد و مستندات تنها ادعا کرد گزارش این روزنامه بهدرستی پژوهشها و تحلیلهای هفت کارشناس بینالمللی درباره محیطزیست و حضور نظامی ایران را بازتاب داده است! او همچنین بدون توجه به مسئولیت حرفه ای و اخلاقی روزنامه نگاری، مدعی شد: معرفی روزنامهنگاری مستقل بهعنوان زمینهساز خشونت خطرناک است! در حالیکه از خطرات چنین مزخرفاتی برای جاده صاف کردن و تطهیر جنایت علیه غیرنظامیان چیزی نگفت!
منتقدان پاسخ روزنامه را ناکافی دانستند و گفتند این توضیح درباره تبعات گمانهزنیهای نسنجیده برای سرنوشت یک ملت و نقشی که چنین روایتهایی، به گفته آنان، در تطهیر جنایتها دارد، پاسخی نمیدهد. در این نقد همچنین به بیتوجهی این رسانهها به محکومکردن جنایتهای پیشین، از جمله حمله به مدرسه میناب، اشاره شده است؛ منتقدان میگویند سکوت در برابر حمله به غیرنظامیان با حساسیت کنونی درباره زیرساختها تناقض دارد.
بقایی از معیار دوگانه آژانس گفت
بقایی در پیامی جداگانه درباره اظهارات رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، گفت استناد به عضو نبودن اسرائیل در معاهده منع اشاعه، مسئولیت نهادی آژانس را از میان نمیبرد. او به قطعنامه 1995 درباره خاورمیانه عاری از سلاحهای هستهای و تأکید کنفرانس بازنگری سال 2000 بر پیوستن اسرائیل به معاهده و پذیرش پادمان جامع اشاره کرد. قطعنامه 1995 از کشورهای منطقه خواسته بود فعالیتهای هستهای خود را زیر پادمان آژانس قرار دهند و کنفرانس 2000 نیز بر اهمیت پیوستن اسرائیل به معاهده تأکید کرد.
بقایی همچنین رفتار گروسی در محکومکردن حوادث پیرامون نیروگاه زاپوریژیا و موضع او درباره حمله به تأسیسات هستهای ایران را نمونهای از معیارهای دوگانه دانست. این پیام مستقیماً درباره زیرساخت ها و سدها نبود، اما در چارچوب انتقاد گستردهتر سخنگوی وزارت امور خارجه از عملکرد نهادهای بینالمللی و مصونیت زیرساختها از حمله منتشر شد.
سدها و نیروگاهها در حقوق بشردوستانه
حقوق بشردوستانه بینالمللی برای سدها حمایت ویژه قائل است؛ بهخصوص اگر تخریب آنها بتواند سیلابی گسترده به راه بیندازد و جان شمار زیادی از غیرنظامیان را به خطر اندازد.
نیروگاههای معمولی نیز صرفاً بهدلیل نزدیکی به پایگاه نظامی، خودبهخود هدف نظامی محسوب نمیشوند؛ ارزیابی هر مورد به شواهد مشخص، سهم تأسیسات در اقدام نظامی، مزیت نظامی مورد انتظار، تناسب و رعایت احتیاط وابسته است. ازاینرو، همجواری جغرافیایی برای اثبات کاربری نظامی یک سد کافی نیست و برچسب «دوگانه» بهتنهایی مجوز حمله به آن نخواهد بود. نقد سیاست سدسازی و بررسی پیامدهای زیستمحیطی آن، بحثی ضروری است؛ اما در فضای جنگی، فرضیه باید از واقعیت اثباتشده جدا بماند.
گزارش نیویورکتایمز و واکنشهای به آن نیز باید با همین معیار سنجیده شوند: چه چیزی مستند شده، هر کارشناس دقیقاً چه گفته و کدام نتیجهگیری همچنان در حد فرضیه است و این فرضیه ها به چه نتایجی منتج خواهد شد؟
و سوال مهمتر:
آیا رسانه درباره تبعات یک گزارش مزخرف! مسئولیتی ندارد؟
رسانه های داخلی ما چه واکنشی در این میدان نبرد تبلیغاتی انجام داده اند؟







