یک عمر دانایی و مردم‌داری؛ آیت‌الله سیدعلیرضا حیدری، میراث‌دار علم و خدمت
- شناسه خبر: 24425
- تاریخ و زمان ارسال: ۲۲ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۱۴:۱۹
- منتشرکننده: مدیریت
سیدرضا هاشمی‌زاده/نگاهی به منش اخلاقی، خدمات اجتماعی و میراث علمی عالمی که نامش با ساده‌زیستی، امیدبخشی و ارتباط بی‌واسطه با مردم گره خورده بود
درگذشت آیت‌الله سیدعلیرضا حیدری، از عالمان حوزه علمیه یزد و استادان اخلاق، فرصتی است برای بازخوانی زندگی مردی که هویت علمی و دینی خود را در خانواده‌ای روحانی یافت، در حوزه‌های یزد و نجف پرورش داد و پس از بازگشت به زادبوم، بخش مهمی از عمرش را به تبلیغ دین، تعلیم و تربیت و ارتباط با مردم گذراند. در پیام‌های تسلیت منتشرشده پس از درگذشت او، بیش از هر چیز بر ساده‌زیستی، تواضع، صفای باطن، صداقت، مردم‌داری و انس صمیمانه‌اش با مردم تأکید شده است؛ ویژگی‌هایی که در کنار پیشینه علمی و فعالیت‌های حوزوی، تصویر کامل‌تری از جایگاه او در حافظه دینی و اجتماعی یزد به دست می‌دهد.آیت‌الله حیدری صبح یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵، پس از یک دوره بیماری و در ۸۷سالگی درگذشت. روز دوشنبه ۲۰ مهر، پیکر او از امامزاده شاهزاده فاضل تشییع شد و پس از اقامه نماز به امامت امام جمعه یزد، در امامزاده جعفر بن محمد(ع) به خاک سپرده شد. اعلام عزای عمومی در سراسر استان یزد و حضور مردم، مسئولان و روحانیون در آیین تشییع، بازتابی از جایگاه او در جامعه دینی این استان بود.اما زندگی یک عالم دینی را نمی‌توان تنها با مراسم بدرقه و پیام‌های تسلیت شناخت. برای درک جایگاه آیت‌الله حیدری، باید به سال‌های شکل‌گیری شخصیت او، محیط خانوادگی، مسیر تحصیل و تدریس، شیوه ارتباط با مردم و فعالیت‌هایی بازگشت که در طول سالیان، بخشی از حیات دینی و اجتماعی یزد را شکل داده‌اند.
میراث یک خاندان روحانی در میبد
آیت‌الله سیدعلیرضا حیدری در سال ۱۳۱۸ در میبد به دنیا آمد؛ شهری که در کنار پیشینه فرهنگی و تاریخی خود، از دیرباز با سنت‌های دینی و حضور عالمان و خاندان‌های روحانی شناخته شده است. پدرش، سیدابوالقاسم، و جدش، سیدجواد حیدری، از عالمان منطقه میبد بودند. بنابراین، پیوند او با دانش دینی و محیط حوزوی، پیش از ورودش به مدرسه علمیه و آغاز تحصیلات رسمی، در فضای خانواده شکل گرفته بود.پیشینه خانوادگی، البته به‌تنهایی برای توضیح مسیر زندگی یک فرد کافی نیست. آنچه این میراث را معنادار می‌کند، چگونگی ادامه دادن آن است. آیت‌الله حیدری پس از پایان تحصیلات ابتدایی در میبد و یزد، به فراگیری علوم حوزوی روی آورد و در محضر شماری از استادان حوزه علمیه یزد درس خواند. او در سال‌های آغازین طلبگی ملبس شد و تبلیغ احکام اسلامی را آغاز کرد؛ مسیری که نشان می‌دهد آموزش دینی برای او از ابتدا با مسئولیت انتقال آموخته‌ها به جامعه همراه بود.
از مدرسه‌های یزد تا درس‌های نجف
آیت‌الله حیدری در سال‌های تحصیل در یزد از محضر استادانی چون شیخ محمد صدوقی یزدی، علی‌محمد علاقه‌بند، شیخ محمد فلاح، احمد علومی، محمود علومی، میرزا حسن محمودآبادی، ابوالقاسم مناقب، شیخ علی‌اکبر سعیدی و سیدمحمدباقر مدرسی بهره برد. بخشی از کتاب “لمعه” را نزد شیخ محمد صدوقی یزدی خواند، “حاشیه ملاعبدالله” را از علی‌محمد علاقه‌بند فراگرفت و “انموذج” را نزد شیخ محمد فلاح آموخت.او در سال ۱۳۴۵ برای ادامه تحصیل به عراق رفت و تا سال ۱۳۵۷ در نجف اقامت داشت. حضور در درس خارج فقه امام خمینی و درس‌های خارج فقه و اصول آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر، از مهم‌ترین بخش‌های دوره تحصیل او بود. آیت‌الله حیدری در کنار فراگیری علوم حوزوی، به تدریس نیز اشتغال داشت و از جمله کتاب “معالم‌الاصول” را درس می‌داد. این هم‌زمانی تحصیل و تدریس، وجهی از زندگی علمی او را نشان می‌دهد که در آن، آموختن و آموزش دادن دو مسیر جدا از یکدیگر نبودند.نجف در آن سال‌ها تنها محل تحصیل علوم دینی نبود؛ شهری بود که در آن، درس و بحث حوزوی با تحولات سیاسی و اجتماعی ایران و عراق تلاقی پیدا می‌کرد. حضور در محضر امام خمینی و آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر، آیت‌الله حیدری را با بخشی از مهم‌ترین جریان‌های علمی حوزه شیعه در آن دوره پیوند داد. بااین‌حال، ارزش این سابقه را نباید صرفاً در نام استادان خلاصه کرد؛ اهمیت آن در مسیری است که از فراگیری علوم دینی آغاز شد و با بازگشت به یزد، در قالب تدریس، تبلیغ و ارتباط با مردم ادامه یافت.سال‌های نجف همچنین بخشی از خاطرات شخصی او را در خود جای داده بود؛ خاطراتی درباره فضای حوزه، روابط میان طلاب و شخصیت‌های علمی آن روزگار. در روایت‌های مربوط به زندگی آیت‌الله حیدری، از دوستی و همراهی‌اش با مرحوم سیدمصطفی خمینی نیز یاد شده است.
بازگشت به یزد؛ از دانش حوزوی تا خدمت اجتماعی
آیت‌الله حیدری در سال ۱۳۵۷ به ایران بازگشت و فعالیت‌های تبلیغی و دینی خود را در یزد ادامه داد. او مدتی به قم رفت و از درس خارج آیت‌الله سیدمحمدرضا موسوی گلپایگانی و سیدعباس خاتم یزدی بهره برد، اما سرانجام به یزد بازگشت و در مسجد شاه‌طهماسب به اقامه نماز جماعت پرداخت. وعظ، ارشاد، پاسخ‌گویی به مسائل شرعی مردم و کمک به حل‌وفصل مشکلات آنان، بخشی از فعالیت‌هایش در سال‌های بعد بود.در زندگی حوزوی، گاه فاصله‌ای میان دانش آموخته‌شده در کلاس درس و نیازهای روزمره جامعه باقی می‌ماند؛ فاصله‌ای که تنها با حضور اجتماعی و ارتباط مداوم با مردم کاهش می‌یابد. آنچه از فعالیت‌های آیت‌الله حیدری نقل شده، نشان می‌دهد که او کوشیده بود آموخته‌های حوزوی را در فضای زندگی مردم به کار گیرد. امامت جماعت، پاسخ به پرسش‌های شرعی، موعظه و همراهی معنوی با مراجعه‌کنندگان، شیوه‌هایی بودند که از طریق آن‌ها این پیوند شکل می‌گرفت.
او همچنین با همراهی مردم و ارادتمندان اهل‌بیت(ع)، در ساخت چند فاطمیه نقش مؤثری ایفا کرد. این بخش از فعالیت‌هایش، افزون بر وجه عبادی، نشان‌دهنده اهمیت فراهم کردن مکان‌هایی برای گردهمایی مذهبی و استمرار سنت‌های دینی در محله‌ها و اجتماعات محلی است.
اخلاق و مردم‌داری؛ میراثی فراتر از جایگاه علمی
در پیام‌های تسلیت و یادبودهای منتشرشده پس از درگذشت آیت‌الله سیدعلیرضا حیدری، ساده‌زیستی، تواضع، صفای باطن، صداقت، بی‌ریایی و ارتباط صمیمانه با مردم از ویژگی‌هایی است که بیش از دیگر صفات مورد تأکید قرار گرفته است. در کنار این ویژگی‌ها، سال‌ها فعالیت حوزوی، تدریس، تبلیغ معارف اسلامی، اقامه نماز جماعت و خدمت به مردم نیز در بازخوانی زندگی او برجسته شده است؛ مجموعه‌ای که تصویری از عالمی به دست می‌دهد که جایگاه دینی و علمی خود را با فروتنی و حضور در متن زندگی مردم همراه کرده بود.این تأکیدها بر وجه انسانی و اجتماعی زندگی آیت‌الله حیدری انگشت می‌گذارند. جایگاه یک عالم دینی تنها با سال‌های تحصیل، استادان یا مراتب علمی سنجیده نمی‌شود؛ شیوه برخورد با مردم، توجه به دغدغه‌های آنان و همراهی معنوی با کسانی که در دشواری‌های زندگی به دنبال راهنمایی و آرامش هستند نیز بخشی از کارنامه اوست. حضور مردم در مراسم تشییع و تأکید بر همین ویژگی‌ها در یادبودهای منتشرشده، نشانه‌هایی از پیوند او با جامعه دینی یزد به دست می‌دهد؛ پیوندی که در طول سال‌ها و از مسیر فعالیت‌های دینی و ارتباط مستمر با مردم شکل گرفته بود.از این منظر، میراث آیت‌الله حیدری را باید در پیوند میان دانش حوزوی، منش اخلاقی و خدمت اجتماعی او جست‌وجو کرد؛ سه وجهی که در کنار یکدیگر، تصویری فراتر از عناوین و مسئولیت‌های رسمی به دست می‌دهند.آیت‌الله حیدری در طول زندگی خود در حوزه‌های علمی و دینی فعالیت کرد، به تدریس پرداخت، تبلیغ معارف اسلامی را ادامه داد و در یزد به اقامه نماز جماعت و ارتباط با مردم مشغول بود. بخشی از میراث او در دانشی که به شاگردان منتقل کرد، بخشی در شیوه مواجهه با مسائل دینی و اجتماعی و بخشی دیگر در تجربه ارتباط با مردمی باقی می‌ماند که در مقاطع مختلف زندگی برای طرح پرسش‌ها و یافتن راهنمایی به او مراجعه می‌کردند.در کارنامه آیت‌الله حیدری، تحصیل و تدریس حوزوی، حضور در فعالیت‌های دینی یزد و ارتباط مستمر با مردم، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. این مجموعه را نمی‌توان تنها با عناوین علمی یا مسئولیت‌های مذهبی توضیح داد؛ شیوه حضور در جامعه و نوع رابطه با مردم نیز در شناخت جایگاه او اهمیت دارد.
بدرقه یک عالم؛ فرصتی برای بازخوانی یک عمر تلاش
درگذشت آیت‌الله سیدعلیرضا حیدری، بار دیگر توجه‌ها را به کارنامه عالمی جلب کرد که از خانواده‌ای روحانی در میبد برخاست، در حوزه‌های یزد و نجف تحصیل کرد و پس از بازگشت، سال‌های عمر خود را در مسیر آموزش علوم دینی، تبلیغ، اقامه نماز جماعت و فعالیت‌های اجتماعی در یزد گذراند. پیام‌های تسلیت و یادبودها نیز بر ویژگی‌هایی چون ساده‌زیستی، تواضع، صداقت و ارتباط صمیمانه او با مردم تأکید داشتند؛ ویژگی‌هایی که در کنار سوابق علمی و فعالیت‌های دینی، بخشی از تصویر زندگی او را شکل می‌دهند.مراسم بدرقه، پایان زندگی یک عالم است، اما اهمیت کارنامه او به همان روزها محدود نمی‌شود. سال‌ها تحصیل و تدریس، حضور در مسجد، پاسخ‌گویی به پرسش‌های دینی و همراهی با مردم، اجزای مسیری هستند که در مجموع، جایگاه آیت‌الله حیدری را در حیات دینی و اجتماعی یزد توضیح می‌دهند. بازخوانی این مسیر، فرصتی است برای توجه به نقش عالمان دینی در پیوند دادن دانش و عمل؛ نقشی که اثر آن، افزون بر فضای درس و مسجد، در رابطه‌ای که با مردم برقرار می‌شود نیز نمود پیدا می‌کند.
