آقای رییس‌جمهور! دقیقاً کجایید؟

گفتگوی اختصاصی «بشارت نو» با ابوذر غلام‌نژاد پژوهشگر اجتماعی در آستانه یک‌سالگی دولت وفاق:
زهرا زارع / صدای جمهور، صدایی که شنیده نمی شود و پزشکیان صدای مردم را به پای تلقی عافیت‌طلبانه ای از وفاق به محاق می برد
ابوذر غلام‌نژاد، پژوهشگر جامعه‌شناسی و تحلیل‌گر مسائل ایران، می‌گوید که رییس‌جمهوری که با وعده‌ی نشاط اجتماعی، آزادی‌های مدنی و گفتمان «ایران برای همه‌ی ایرانیان» آمد، امروز صدایی کم‌بسامد دارد؛ وعده‌هایش را در پای وفاقی بی‌ثمر قربانی کرده و صلابتی که زمانی در صحن مجلس داشت، جایی در ریاست‌جمهوری‌اش دیده نمی‌شود. او تأکید می‌کند: این عقب‌نشینی نه‌تنها به تضعیف امید مردم انجامیده، بلکه سرمایه اجتماعی دولت را هم مستهلک کرده است.
ابوذر غلام‌نژاد، تحلیل‌گر مسائل ایران، با اشاره به شعارهای انتخاباتی مسعود پزشکیان می‌گوید:
«این وعده‌ها قرار بود نسیم تغییر را در فضای سیاسی ایران بدمد؛ قرار بود نشاط اجتماعی را بازگرداند، آزادی‌های مدنی را از حاشیه به متن بیاورد و عزت ملی را بازیابی کند. اما آنچه در عمل می‌بینیم، قربانی‌کردن قاطعیت در پای تعریفی مبهم از وفاق است؛ وفاقی که نه مخالفان را راضی کرده، نه امید را در دل رای‌دهندگان زنده نگه داشته است.»
او با تکیه بر نظریه‌ی «کنش متقابل نمادین» (Symbolic Interactionism) توضیح می‌دهد که سیاست‌مدار در نگاه جامعه نه فقط به آنچه می‌گوید، بلکه به‌ویژه به آنچه انجام می‌دهد، تعریف می‌شود، ادامه می‌دهد:
«معنای قدرت سیاسی در ذهن جامعه از دل کنش‌های نمادین ساخته می‌شود؛ با ایستادن بر سر اصول، با سخن گفتن به‌موقع و با شجاعت در مواجهه با مخالفت‌ها. وقتی این معنا محو می‌شود، مشروعیت سیاسی هم به تدریج فرو می‌ریزد.»
غلام‌نژاد با لحنی انتقادآمیز اما تاکید بر واقع‌گرایانه بودن آن می‌گوید:
«پزشکیان که زمانی در صحن مجلس با شجاعت سخن می‌گفت، امروز در مقام رییس‌جمهور، از بیان مواضع روشن پرهیز می‌کند. این سکوت و عقب‌نشینی، بدنه‌ی اجتماعی حامی او را دلسرد کرده؛ همان‌ها که به امید صلابت و شجاعت او پای صندوق آمدند.»

این پژوهشگر جامعه‌شناسی با استناد به نظریه‌ی «سرمایه اجتماعی» رابرت پاتنام اضافه می‌کند:
«اعتماد عمومی سرمایه‌ای است که در بزنگاه‌ها ساخته و در بزنگاه‌ها هم می‌تواند فرو بریزد. وقتی مردم ببینند که رییس‌جمهور در تحقق وعده‌هایش پافشاری نمی‌کند، این سرمایه دچار فرسایش می‌شود؛ و این نه‌فقط مسأله‌ای سیاسی، بلکه خطری جدی برای انسجام اجتماعی است.»
او درباره‌ی عملکرد کابینه و وزرا نیز انتقاد می‌کند:
«در شرایطی که وزرا باید بازوان اجرایی گفتمان رییس‌جمهور باشند و با صلابت از وعده‌های دولت دفاع کنند، عملاً برخی صحنه را ترک کرده‌اند؛ امروز پزشکیان تنها مانده، اما تنها ماندن توجیه سکوت و انفعال نیست. رهبری، هنر تنها ایستادن و دفاع کردن است؛ نه عقب‌نشینی برای رضایت همه.»
غلام‌نژاد با استناد به نظریه‌ی «حلقه‌ی بازخورد» در سیاست چنین ادامه می دهد:
«دولت با عمل و بیان خود پیامی به جامعه می‌فرستد؛ اگر این پیام، پیام قدرت و اعتماد به نفس نباشد، مردم هم اعتمادشان را پس می‌گیرند و مخالفان داخلی و خارجی میدان‌دار می‌شوند. این همان چیزی است که امروز در خیابان و در عرصه‌ی بین‌الملل می‌بینیم.»
این‌تحلیل‌گر سیاسی و مسائل ایران تأکید می‌کند که حتی در سیاست خارجی هم فقدان صدای رسای رییس‌جمهور آسیب‌زاست:
«وقتی رییس‌جمهور موضعی قدرتمند اتخاذ نمی‌کند، کشورهای دیگر مواضع تند برخی تریبون‌داران داخلی را جدی می‌گیرند؛ و این تصویر نادرست را شکل می‌دهند که دولت رسمی ایران قدرت ندارد یا تصمیم‌گیر نیست.»
غلام‌نژاد با اشاره به نظریه‌ی «رهبری کاریزماتیک» ماکس وبر نظریه پرداز برجسته جامعه‌شناسی تصریح می‌کند:
«کاریزمای سیاسی نه در لحن ملایم و نه در سخنان شعاری، که در عمل قاطع برای تحقق ارزش‌ها ساخته می‌شود. پزشکیان با شعارهایش شخصیتی کاریزماتیک ساخته بود، اما با عمل نکردن به آن‌ها این تصویر را فرو می‌ریزد.»
او چنین جمع‌بندی می‌گوید:
«رییس‌جمهوری که خود را در حد کارگزار یا منشی نشان دهد، نمی‌تواند ملتی امیدوار را پشت سر خود نگاه دارد. ریاست‌جمهوری جایگاه جنگیدن برای رأی مردم است، نه عقب‌نشینی برای رضایت تندروها و مخالفان.»
ابوذر غلام‌نژاد در پایان با خطاب دادن مستقیم رییس جمهور هشدار می‌دهد:
«آقای پزشکیان! امروز، رییس‌جمهور نه برای تماشای نزاع تریبون‌داران، بلکه برای فریاد زدن صدای جمهور مردم است. سکوت در برابر وعده‌ها فقط یک تاکتیک سیاسی بحساب نخواهد آمد بلکه عقب‌نشینی از جبهه‌ای تصور می گردد که مردم برای حفظ آن جبهه به شما اعتماد کردند. تاریخ، رهبران شجاع را در حافظه‌ی خود نگه می‌دارد؛ نه آنان که از ترس دلگیری برخی یا حفظ آرامش، وعده‌ها را فراموش می‌کنند.

این ملت بیش از هر زمان به رییس‌جمهوری مقتدر و با صلابت نیاز دارد؛ صدایی که از دل رأی و امید برخاسته باشد. دوباره می‌پرسیم: آقای رییس‌جمهور! دقیقاً کجایید؟»
ایمیل : aboozar.gd@gmail.com