آزادی به ابزاری برای تحمیل عقاید به نسل جوان بدل شده است

گزارش «بشارت‌نو» از منع حضور دختران محجبه در مدارس جمهوری آذربایجان:

ممنوعیت حضور دختران محجبه در مدارس آذربایجان، آزادی پوشش را در این کشور شیعه در جهان به چالش کشیده است.

زهرا زارع/در دنیای معاصر، نظام‌های آموزشی قرار است بستر امن و بازی برای شکوفایی استعدادها، پرورش اندیشه و ساختن آینده‌ای روشن برای نسل‌های جوان باشند، اما گاهی سیاست‌های سخت‌گیرانه و تصمیمات سلب‌کننده حق، این مسیر طبیعی را با چالش‌های عمیق عقیدتی و انسانی مواجه می‌سازد که بازتاب آن در رسانه‌های مختلف داخلی و بین‌المللی بازتاب گسترده‌ای می‌یابد؛ از جمله رویدادهای تلخی که چند روز پیش در کشور همسایه، جمهوری آذربایجان، رخ داد و تصاویری دردناک از ممانعت کادر اجرایی و نیروهای انتظامی از ورود دانش‌آموزان دختر محجبه به درون مدارس دولتی را به نمایش گذاشت،

موجی از اندوه، خشم و پرسش‌های بنیادین را در میان جوامع اسلامی و مدافعان حقوق بشر برانگیخت، به طوری که رسانه‌های گوناگون از جمله خبرگزاری‌های داخلی و شبکه‌های خبری جهان مانند الجزیره با انتشار ویدئوهایی از اشک‌ها و اصرار این دانش‌آموزان پشت درهای بسته، ابعاد تازه‌ای از محدودیت‌های اعمال‌شده علیه پوشش اسلامی و سنت‌های دینی را به تصویر کشیدند. این تصاویر دل‌خراش نشان می‌دهد که چگونه یک تصمیم اداری یا سیاسی می‌تواند حق بدیهی و قانونی کودک برای کسب علم و دانش را به خاطر یک انتخاب پوششی و اعتقادی سلب کند و دخترانی را که با شوق فراوان راهی مدارس شده‌اند، در پشت حصارهای بسته ناامید سازد.

ز منظر جامعه‌شناختی و حقوقی، حق بر آموزش یکی از حقوق بنیادین بشر است که هیچ دولتی حق ندارد به بهانه سیاست‌های افراطی یا بخشنامه‌های تنگ‌نظرانه، آن را از گروهی از شهروندان سلب نماید، چرا که پوشش دینی و حجاب، بخشی تفکیک‌ناپذیر از هویت فرهنگی، عقیدتی و شخصی میلیون‌ها انسان در سراسر جهان است و تحمیل یک الگوی یکسان و اجباری تحت عنوان پوشش رسمی مدارس دولتی، مصداق بارز تبعیض آشکار و نقض آزادی‌های مشروع انسانی محسوب می‌شود.

بروز این چالش ، واکنش‌های گسترده‌ای را در سطح محلی و بین‌المللی به همراه داشته است. در داخل ایران، این اقدام با محکومیت شدید نهادهای مذهبی، حوزه‌های علمیه و چهره‌های برجسته دینی مواجه شد؛ از جمله شخصیت‌هایی چون آیت‌الله اراکی ضمن انتقاد از رویکردهای ضددینی در کشورهای همسایه، خواستار صیانت از حقوق حقه مسلمانان و هویت اسلامی شدند. همچنین، تجمعات اعتراضی خودجوش از سوی طلاب و نهادهای حوزوی، از جمله حوزه علمیه خواهران تبریز، شکل گرفت که بازتاب‌دهنده همبستگی عمیق جامعه دینی ایران با دانش‌آموزان آسیب‌دیده آذربایجانی بود.

در پاسخ به این تحولات و در راستای دیپلماسی علمی و حمایت از ارزش‌های اسلامی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری جمهوری اسلامی ایران موضعی مقتدرانه اتخاذ کرد. با اعلام رسمی آمادگی وزیر علوم، بستری مناسب و راهبردی برای پذیرش و ادامه تحصیل دختران و دانشجویان محجبه جمهوری آذربایجان در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی ایران فراهم شد. این تصمیم راهبردی، ضمن ممانعت از توقف روند آموزشی این دسته از دانشجویان که به دلیل پایبندی به عقاید و حجاب خود از ادامه تحصیل در کشور متبوع محروم شده‌اند، پیامی روشن در حمایت از حق تحصیل بر پایه کرامت انسانی و باورهای دینی به مجامع بین‌المللی مخابره کرد.

در مجموع، تقابل سیاست‌های محدودکننده در جمهوری آذربایجان با واکنش حمایتی و ساختاریافته نظام آموزش عالی ایران، ابعاد ژئوپلیتیک و فرهنگی جدیدی را به این مناقشه بخشیده است. از یک‌سو، تداوم فشارهای سلبی علیه حجاب نشانگر استمرار چالش‌های هویت‌زدایی در برخی کشورهای منطقه است و از سوی دیگر، اقدامات حمایتی نهادهای علمی و مذهبی ایران، گامی مؤثر در جهت حفظ همبستگی منطقه‌ای و صیانت از حقوق پایمال‌شده نسل جوان مسلمان به شمار می‌رود.

ایران همواره بر این باور بوده است که اعمال سیاست‌های افراطی و تصمیمات سلب‌کننده حق (مانند ممانعت از تحصیل)، نه تنها توازنی در جامعه ایجاد نمی‌کند، بلکه با ایجاد تبعیض میان شهروندان بر پایه باورهای دینی، موجب تضعیف انسجام اجتماعی و ایجاد شکاف میان دولت و ملت می‌شود. مقامات ایرانی در تحلیل‌های خود بر این نکته تأکید دارند که هرگونه اقدام از سوی دولت‌ها برای محدود کردن پوشش مذهبی یا برخورد با سنت‌های دینی در محیط‌های آموزشی، مصداق بارز نقض آزادی عقیده است و باید از طریق گفتگو و احترام به تنوع فرهنگی و مذهبی جوامع حل و فصل شود، نه از طریق زور و برخوردهای انتظامی.

پر واضح است چنین محدودیت‌هایی نیز تنها مختص جمهوری آذربایجان نیست؛ بلکه در سال‌های اخیر در برخی کشورهای دیگر مانند فرانسه نیز دیده‌ایم که دولت‌ها با بهانه‌های مشابه، حضور دانش‌آموزان با پوشش دینی را ممنوع کرده‌اند. این رفتارها نشان می‌دهد که چگونه برخی حکومت‌ها تحت پوشش قوانین خشک، حق آزادی انتخاب و هویت دینی انسان‌ها را زیر پا می‌گذارند، در حالی که مدرسه باید مکانی برای یادگیری و احترام به تفاوت‌ها باشد نه ابزاری برای فشار بر عقاید نسل جوان.

در این میان، دیدگاه ما درباره حجاب بر این اصل استوار است که حجاب نه تنها یک حکم شرعی و ارزشی معنوی برای حفظ کرامت و حریم انسانی فرد است، بلکه نمادی از حق انتخاب آزادانه انسان‌ها در تعیین سبک زندگی خود بر اساس باورهای درونی‌شان به شمار می‌رود و هیچ حاکمیتی نباید با ابزار قدرت، بخشنامه یا نیروی انتظامی به جنگ عقاید و باورهای اصیل مردمان خود برود، چرا که تاریخ بارها ثابت کرده است که سیاست‌های سلبی و مبارزه با هویت دینی و فرهنگی جوامع، نه تنها به اهداف ادعایی دولت‌ها جامه عمل نمی‌پوشاند، بلکه ریشه‌های تعلق خاطر نسل جوان را به ارزش‌های اصیل‌شان عمیق‌تر کرده و شکاف میان حاکمان و ملت را افزایش می‌دهد.

در نتیجه، این رخداد تلخ در جمهوری آذربایجان زنگ خطری جدی برای نهادهای بین‌المللی و وجدان‌های بیدار است تا با محکومیت چنین رفتارهای تبعیض‌آمیزی، از حقوق پایمال‌شده دانش‌آموزان محجبه دفاع کنند و به دولت‌ها یادآور شوند که مدارس باید کانون آموزش تسامح، احترام به تنوع فرهنگی و ترویج دانش باشند، نه میدان نبرد با عقاید و باورهای پاک فرزندان این سرزمین‌ها، و امیدواریم روزی فرا رسد که هیچ کودکی به جرم پایبندی به

اعتقادات و حجاب خود از حضور در کلاس‌های درس محروم نگردد و حق تحصیل به عنوان هدیه‌ای الهی و انسانی برای همگان به رسمیت شناخته شود.