تریبون نیویورک؛ آزمون اعتماد به نظم جهانی
- شناسه خبر: 23944
- تاریخ و زمان ارسال: ۱ مهر ۱۴۰۵ ساعت ۱۱:۱۷
- منتشرکننده: مدیریت
«بشارت نو» از دیپلماسی سفر رئیس جمهور به نیویورک گزارش میدهد:
مونا ربیعیان/ مجمع عمومی سازمان ملل در شرایطی وارد هشتاد و یکمین دوره خود شده که جنگ، بحرانهای امنیتی و مناقشات منطقهای بار دیگر اعتبار سازوکارهای چندجانبه را در معرض آزمون قرار داده است. در چنین فضایی، تریبون نیویورک برای ایران تنها یک فرصت دیپلماتیک نیست؛ بلکه بستری برای طرح روایت تهران از تحولات منطقه و مطالبه اجرای یکسان قواعد بینالمللی است.
هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل از ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شده و هفته عالیرتبه آن از ۲۲ تا ۲۸ سپتامبر برگزار میشود. شعار این دوره نیز «بازگرداندن اعتماد، مدیریت تحول؛ سازمان مللی که برای همه نتیجه ایجاد کند» تعیین شده است.
محمد معتمدیزاده، عضو هیأترئیسه کمیسیون اصل ۹۰ قانون اساسی، با اشاره به حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در این نشست، معتقد است شرایط فعلی منطقه، اهمیت این تریبون را برای بیان مواضع ایران افزایش داده است.
او با اشاره به تداوم جنگ و بحرانهای امنیتی در منطقه و جهان، حضور رئیسجمهور در مجمع عمومی را فرصتی برای تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران و بیان آنچه تهران از تحولات منطقه میداند، عنوان کرد.
وقتی «اعتماد» به آزمون اجرا میرسد
موضوع اعتماد، صرفاً یک شعار تشریفاتی در دوره جدید مجمع عمومی نیست. ریاست این دوره سازمان ملل نیز بر این نکته تأکید کرده که اعتماد زمانی احیا میشود که تصمیمات، تعهدات و نتایج ملموس، کارآمدی نهادهای بینالمللی را برای مردم اثبات کند.
از این منظر، مسئله اصلی تنها صدور قطعنامه یا بیان مواضع نیست؛ پرسش مهمتر این است که قواعد بینالمللی تا چه اندازه برای همه کشورها با معیارهای یکسان اجرا میشود.
معتمدیزاده نیز با اشاره به عملکرد سازمانها و نهادهای بینالمللی در قبال تحولات ایران و منطقه، گفت در سالهای اخیر واکنش این نهادها به برخی بحرانها و بهویژه جنگ غزه، از نگاه بخشی از افکار عمومی نتوانسته اعتماد لازم را ایجاد کند.
به گفته او، اگر قرار است شعار «بازگرداندن اعتماد» به یک سیاست عملی تبدیل شود، باید اجرای حقوق بینالملل از ملاحظات ناشی از قدرت و نفوذ کشورها فاصله بگیرد.
غزه؛ پروندهای که هنوز روی میز است
در میان بحرانهای منطقهای، مسئله فلسطین و جنگ غزه همچنان یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه افکار عمومی و نهادهای بینالمللی است. ریاست دوره جدید مجمع عمومی نیز در برنامه خود بر حمایت از حفاظت از غیرنظامیان و رعایت حقوق بشردوستانه بینالمللی، از جمله در غزه، تأکید کرده است.
معتمدیزاده معتقد است رئیسجمهور باید از تریبون مجمع عمومی برای طرح موضوع فلسطین و آنچه ایران جنایات رژیم صهیونیستی علیه مردم غزه میداند، استفاده کند.
در این چارچوب، سخنرانی رئیسجمهور میتواند فراتر از بازگویی مواضع معمول دیپلماتیک، بر پرسشی اساسی متمرکز شود: اگر حقوق بینالملل قرار است مبنای نظم جهانی باشد، سازوکار اجرای آن در برابر بحرانهای مختلف چگونه باید عمل کند؟
این پرسش، بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که خود سازمان ملل نیز دوره جدید را با محوریت بحران اعتماد و ضرورت اصلاح عملکرد نظام چندجانبه آغاز کرده است.
روایت ایران از جنگ و حملات
بخش دیگری از مطالبات مطرحشده از سوی این نماینده مجلس، به بیان موضع ایران درباره جنگ و حملاتی مربوط است که تهران آنها را تجاوز علیه جمهوری اسلامی ایران میداند.
معتمدیزاده تأکید کرده است که این موضوعات باید در سطح بینالمللی و بهصورت شفاف مطرح شود و رئیسجمهور میتواند از حضور نمایندگان کشورهای مختلف در نیویورک برای تشریح دیدگاه ایران درباره تحولات یک سال گذشته استفاده کند.
اهمیت این مسئله از آن جهت است که دیپلماسی عمومی تنها به انتقال یک موضع سیاسی محدود نمیشود؛ بلکه تلاش برای ثبت یک روایت رسمی از یک بحران در حافظه سیاسی و حقوقی جامعه جهانی نیز بخشی از آن است.
در چنین شرایطی، مستند بودن ادعاها، ارائه شواهد و تفکیک میان مواضع سیاسی، ادعاهای حقوقی و واقعیات قابل اثبات میتواند بر میزان اثرگذاری هر پیام بینالمللی تأثیر بگذارد.
سازمان ملل؛ میان آرمان و واقعیت
سازمان ملل از یک سو بر اصولی همچون صلح، حقوق بشر، حفاظت از غیرنظامیان و حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات تأکید میکند و از سوی دیگر، ساختار تصمیمگیری آن با واقعیتهای قدرت در نظام بینالملل روبهرو است.
رئیس دوره جدید مجمع عمومی نیز در آغاز کار خود بر ضرورت اصلاح و تقویت سازمان ملل و احیای اعتماد به چندجانبهگرایی تأکید کرده است. او گفته است اعتماد صرفاً مطالبهکردنی نیست و باید از طریق تصمیمها، پایبندی به تعهدات و نتایج ملموس به دست آید.
بنابراین، بحثی که از سوی نماینده مجلس ایران مطرح شده، در نقطهای به مسئلهای بزرگتر گره میخورد: چگونه میتوان فاصله میان اصول اعلامشده در نظام بینالملل و نحوه اجرای آنها را کاهش داد؟
پاسخ به این پرسش صرفاً به ایران یا یک بحران منطقهای محدود نیست و یکی از چالشهای کلی نظام چندجانبه در شرایط فعلی جهان به شمار میرود.
دیپلماسی؛ فقط پشت تریبون نیست
معتمدیزاده همچنین بر استفاده از ظرفیت کشورهایی تأکید کرده که در برخی موضوعات با ایران دیدگاههای مشترک دارند.
مجمع عمومی به دلیل حضور ۱۹۳ کشور عضو، یکی از گستردهترین عرصههای گفتوگوی چندجانبه است و هر کشور عضو در آن یک رأی دارد.
از این منظر، حضور رئیسجمهور در نیویورک را نمیتوان صرفاً در قالب یک سخنرانی چنددقیقهای ارزیابی کرد. دیدارهای دوجانبه، رایزنی با کشورهای مختلف، ایجاد ائتلافهای موضوعی و تلاش برای تبدیل مواضع سیاسی به ابتکارهای دیپلماتیک، بخش دیگری از ظرفیت این نشست است.
برای ایران نیز استفاده از این ظرفیت میتواند به معنای عبور از «بیان موضع» و حرکت به سمت «پیگیری مطالبه» باشد؛ یعنی موضوعات مطرحشده در سخنرانی، در مذاکرات و تعاملات چندجانبه نیز دنبال شوند.
تریبونی برای ثبت یک مطالبه
اکنون در حالی رهبران جهان برای هفته عالیرتبه مجمع عمومی در نیویورک گرد هم آمدهاند که خود سازمان ملل نیز از «احیای اعتماد» بهعنوان یکی از مسائل محوری دوره جدید یاد میکند.
در چنین فضایی، انتظار مطرحشده از سوی معتمدیزاده برای سخنرانی رئیسجمهور، بیش از هر چیز بر استفاده از این فرصت برای بیان مواضع ایران درباره فلسطین، جنگهای منطقه، حملات علیه ایران و اجرای یکسان قوانین بینالمللی متمرکز است.
اما اهمیت واقعی این تریبون تنها در شدت ادبیات سخنرانی خلاصه نمیشود. مسئله اصلی این است که آیا پیام سیاسی مطرحشده در سالن مجمع عمومی میتواند به گفتوگوهای دیپلماتیک، ائتلافهای بینالمللی و پیگیریهای حقوقی و سیاسی بعدی متصل شود یا نه.
در نهایت، شعار «بازگرداندن اعتماد» خود سازمان ملل نیز یک آزمون بزرگ پیش روی این نهاد قرار داده است؛ آزمونی که نتیجه آن نه با شعار، بلکه با نحوه مواجهه جامعه جهانی با جنگ، حقوق غیرنظامیان و اجرای قواعد بینالمللی سنجیده خواهد شد.
