سینما فقط به حمایت بیشتر نیاز ندارد؛ به تقاضای تازه نیاز دارد

مدیرعامل سابق بنیاد سینمایی فارابی به مناسبت روز سینما ، یادداشتی منتشر کرد.

علیرضا تابش/روز ملی سینما امسال بیش از هر چیز فرصتی است برای فکر کردن به سینما و آدم‌هایی که با عشق و دشواری آن را زنده نگه داشته‌اند.
مردم روزهای آسانی را پشت سر نمی‌گذارند. تورم، گرانی، فشارهای معیشتی و آثار جنگ، سبد خانوار را کوچک‌تر کرده است. وقتی هزینه‌های ضروری زندگی بالا می‌رود، طبیعی است که سینما و بسیاری از فعالیت‌های فرهنگی زودتر از بعضی هزینه‌های دیگر کنار گذاشته شوند. این فقط مسئله سینما نیست؛ پشت آن، زندگی و معیشت خانواده‌های زیادی قرار دارد که کارشان به تولید، نمایش و فعالیت‌های سینمایی وابسته است.

روز ملی سینما، پیش از هر چیز، فرصتی برای ادای احترام به همه سینماگران و فعالان این عرصه است؛ نویسنده، کارگردان، آهنگساز، بازیگر، تهیه‌کننده، عوامل فنی، سینمادار و همه کسانی که شاید نامشان کمتر دیده شود، اما سینما بدون حضور آنها شکل نمی‌گیرد.
سینما پیش از آنکه یک هنر صنعت باشد، حاصل زندگی، خلاقیت، رنج و امید انسان‌هاست. برای مردم هم فقط تماشای یک فیلم نیست؛ فرصتی برای با هم بودن، اندیشیدن، خندیدن، گریستن و داشتن یک تجربه مشترک است. اگر سینما از زندگی مردم فاصله بگیرد، فقط یک بازار کوچک‌تر نمی‌شود، بخشی از زندگی فرهنگی و اجتماعی جامعه هم کم‌رنگ خواهد شد.

با همه دشواری‌ها، سینمای ایران همچنان یکی از سرمایه‌های ممتاز فرهنگی کشور است. سینمایی که با امکانات محدود، بارها توانسته در ایران و جهان خوش بدرخشد و برای فرهنگ و نام ایران اعتبار بیافریند.
کشورهای صاحب سینما هم با مسئله‌های خودشان روبه‌رو هستند؛ تورم، مالیات، اعتصاب، تغییر فناوری، بحران مخاطب و تغییر مدل‌های کسب‌وکار. تفاوت در نبود مشکل نیست؛ در شیوه مواجهه با آن است. در کنار حمایت‌های عمومی، راه‌هایی برای ساختن بازار، جذب سرمایه، خلق تقاضای تازه و پیوند سینما با سایر بخش‌های اقتصاد پیدا شده است.

برای سینمای ایران هم شاید سؤال فقط این نباشد که چگونه تولید بیشتری داشته باشیم یا چگونه مردم بیشتری به سینما بیایند. سؤال مهم‌تر این است: چگونه می‌توان تقاضای تازه‌ای برای سینما ایجاد کرد؟
وقتی قدرت خرید خانواده‌ها کاهش یافته، همه پاسخ را نمی‌توان در جیب خانواده جست‌وجو کرد. سازمان‌ها، صنایع، بانک‌ها، بیمه‌ها و دانشگاه‌ها ، مدارس، میلیون‌ها کارمند و کارگر ، دانشجو و … خانواده دارند. بخشی از مصرف فرهنگی این جامعه بزرگ می‌تواند با برنامه‌های خانوادگی، خرید گروهی بلیت و طرح‌های فرهنگی سازمانی به سینما متصل شود.

این الزاماً به معنای هزینه جدید برای دولت نیست؛ مسئله، پیدا کردن مدل همکاری و سازمان‌دهی تقاضاست.
دسترسی مردم به سینما هم اهمیت دارد. تخفیف‌های مناسبتی می‌توانند مؤثر باشند، اما شاید ارزش اصلی در پیدا کردن مدل‌هایی پایدار برای آسان‌تر شدن دسترسی خانواده‌ها، به‌خصوص کودکان و جوانان، به سینما باشد.
اقتصاد پیرامون فیلم نیز ظرفیت بزرگی است که هنوز به اندازه کافی دیده نشده است. فیلم فقط محصولی برای فروش بلیت نیست. می‌تواند یک شهر را معرفی کند، گردشگر جذب کند، برای هتل، رستوران و صنایع‌دستی بازار بسازد و حتی بخشی از هویت یک مقصد شود. سینما و گردشگری می‌توانند برای یکدیگر مخاطب و درآمد ایجاد کنند.
نسل Z هم قواعد ارتباطی خودش را دارد. برای این نسل، فیلم فقط آن چیزی نیست که روی پرده دیده می‌شود. بخش مهمی از تجربه فیلم در شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌های جدید و پلتفرم‌ها شکل می‌گیرد. این تغییر، اگر درست فهمیده شود، فقط تهدید نیست؛ فرصتی برای ارتباط دوباره سینما با نسل جدید است.
بازار کشورهای همسایه و بازارهای شرقی نیز می‌تواند جدی‌تر مورد توجه قرار گیرد. تولید مشترک و عرضه هدفمند آثار ایرانی می‌تواند از پروژه‌های کوچک و مشخص آغاز شود و بر اساس نتیجه ادامه پیدا کند. گاهی یک همکاری موفق با یک کشور همسایه، از ده‌ها برنامه بزرگ نتیجه بیشتری دارد.
در همه این مسیرها، نقش خود سینماگران تعیین‌کننده است. هیچ سیاستی بدون خلاقیت، جسارت و تجربه‌ورزی آنها به نتیجه نمی‌رسد. بخش مهمی از آینده سینمای ایران در شیوه تولید، شناخت مخاطب، روایت‌های تازه، استفاده از فناوری، همکاری با کارآفرینان ، پیوند با صنعت گردشگری و پیدا کردن بازارهای جدید رقم خواهد خورد.
در کنار سیاست‌گذاری و تلاش‌های ریاست سازمان سینمایی، ظرفیت‌های زیادی در بیرون از سینما وجود دارد که هنوز به اندازه کافی به این حوزه متصل نشده‌اند. شاید بخشی از راه آینده همین‌جا باشد.
لازم نیست همه چیز یکباره اتفاق بیفتد. چند تجربه کوچک، واقعی و قابل سنجش می‌تواند شروع خوبی باشد.
سینمای ایران برای عبور از این دوره فقط به حمایت بیشتر نیاز ندارد، بلکه به تقاضای تازه، مخاطب تازه و پیوندهای تازه با زندگی و اقتصاد مردم نیاز دارد.
و شاید مهم‌تر از همه، نباید اجازه داد سینما از زندگی مردم و امید سینماگران فاصله بگیرد.
روز ملی سینما، پیش از هر چیز، روز انسان‌هایی است که هنوز به سینما امید دارند.