عبور آمریکا از تحریم های تکراری!

«بشارت نو» از فشار تحریمی آمریکا گزارش می‌دهد:
مونا ربیعیان/آمریکا از تدوین بسته‌ای جدید و «بی‌سابقه» برای افزایش فشار اقتصادی علیه ایران سخن گفته است؛ بسته‌ای که اگرچه جزئیات نهایی آن هنوز به‌صورت رسمی منتشر نشده، اما گزارش‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد دامنه اقدامات احتمالی واشنگتن می‌تواند فراتر از اضافه شدن چند نفتکش، شرکت یا فرد ایرانی به فهرست تحریم‌ها باشد.
آنچه این بار اهمیت بیشتری دارد، تغییر احتمالی نقطه تمرکز تحریم‌هاست؛ یعنی انتقال فشار از صادرکننده نفت به خریداران، بانک‌ها، شرکت‌های حمل‌ونقل و شبکه‌های مالی خارجی که امکان فروش و دریافت درآمد نفت ایران را فراهم می‌کنند. در این میان، چین به‌دلیل نقش پررنگ در خرید نفت ایران، مهم‌ترین حلقه این زنجیره محسوب می‌شود.

عبور از تحریم‌های تکراری
تحریم نفتکش‌ها، شرکت‌های پوششی و اعضای ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» طی سال‌های گذشته بارها از سوی آمریکا اجرا شده است. هرچند این اقدامات هزینه تجارت نفت ایران را افزایش داده، اما نتوانسته جریان صادرات را به‌طور کامل متوقف کند.
به همین دلیل، اگر بسته جدید واشنگتن قرار باشد واقعاً تفاوتی با دوره‌های قبلی داشته باشد، باید در سطح دیگری عمل کند؛ سطحی که مستقیماً خریداران و شبکه‌های مالی مرتبط با نفت ایران را هدف قرار دهد.
در چنین سناریویی، تحریم‌های جدید می‌تواند پالایشگاه‌های مستقل چینی، شرکت‌های واسطه، شبکه‌های انتقال پول و مؤسسات مالی خارجی را که در تسویه درآمدهای نفتی ایران نقش دارند، با محدودیت‌های شدیدتری مواجه کند.

چین؛ نقطه اصلی فشار
چین در این میان مهم‌ترین متغیر بازار نفت ایران است. بخش قابل توجهی از نفت ایران در سال‌های گذشته راه خود را به بازار چین پیدا کرده و همین موضوع باعث شده واشنگتن برای محدود کردن صادرات نفت ایران، ناگزیر به بررسی رفتار خریداران چینی باشد.
تحریم مستقیم پالایشگاه‌های مستقل چینی یا شرکت‌های مرتبط با خرید نفت ایران، می‌تواند هزینه معامله با ایران را افزایش دهد. اما تحریم بانک‌ها و مؤسسات مالی مرتبط با این معاملات، سطح فشار را به مراتب بالاتر خواهد برد. تفاوت این دو رویکرد در آن است که در حالت نخست، آمریکا عمدتاً مسیر صادرات را دشوار می‌کند؛ اما در حالت دوم، تلاش می‌کند مسیر دریافت و انتقال پول حاصل از صادرات را نیز با مانع مواجه کند.

از نفتکش تا شبکه بانکی
تحریم نفتکش‌ها و شرکت‌های پوششی، در واقع بخشی از زنجیره محدودسازی صادرات نفت است. اما نقطه حساس‌تر، شبکه‌ای است که پس از فروش نفت، درآمد حاصل از آن را منتقل و تسویه می‌کند.
اگر بانک‌ها و مؤسسات مالی خارجی مرتبط با معاملات نفت ایران هدف تحریم‌های ثانویه قرار گیرند، ریسک همکاری با ایران برای طرف‌های خارجی افزایش خواهد یافت. در این شرایط، حتی شرکت‌هایی که مستقیماً تحریم نشده‌اند نیز ممکن است برای حفظ ارتباط خود با نظام مالی بین‌المللی، از معامله با ایران فاصله بگیرند.
به بیان دیگر، مسئله فقط «چند بشکه نفت فروخته می‌شود» نیست؛ مسئله اصلی این است که درآمد حاصل از این فروش با چه هزینه و از چه مسیری قابل دسترسی خواهد بود.

تحریم ثانویه؛ برگ برنده واشنگتن
تحریم ثانویه می‌تواند مهم‌ترین بخش بسته جدید آمریکا باشد. زیرا این نوع تحریم، فشار را از مرزهای ایران فراتر می‌برد و شرکت‌ها و مؤسسات خارجی را نیز در معرض انتخاب دشوار میان همکاری با ایران و حفظ دسترسی به نظام مالی آمریکا قرار می‌دهد.
البته میزان اثرگذاری چنین سیاستی به دامنه اجرای آن بستگی دارد. اگر تحریم‌ها صرفاً چند شرکت کوچک یا بازیگران محدود را هدف قرار دهند، اثر آن می‌تواند مشابه بسته‌های قبلی باشد. اما اگر واشنگتن به سراغ بانک‌ها، پالایشگاه‌ها و خریداران بزرگ‌تر برود، بازار انرژی واکنش متفاوتی نشان خواهد داد.

چرا تحریم‌های ریلی تعیین‌کننده نیست؟
در کنار تحریم‌های نفتی و مالی، احتمال اعمال محدودیت علیه بخش‌هایی مانند حمل‌ونقل و شبکه‌های ریلی نیز مطرح است. با این حال، اثرگذاری این بخش‌ها را نمی‌توان با فشار مستقیم بر صادرات نفت و شبکه بانکی مقایسه کرد.
ایران با کشورهای متعددی مرز زمینی دارد و مسیرهای حمل‌ونقل منطقه‌ای نیز متنوع هستند. همین موضوع موجب می‌شود اعمال محدودیت در یک مسیر یا بخش خاص از حمل‌ونقل، لزوماً به معنای توقف تجارت نباشد و امکان جایگزینی مسیرها تا حدی وجود داشته باشد.
به همین دلیل، در ارزیابی بسته جدید آمریکا، نباید صرفاً تعداد حوزه‌هایی را که تحریم می‌شوند ملاک قرار داد. مهم‌تر از تعداد تحریم‌ها، کیفیت و عمق آنهاست.

بازار نفت چشم به دامنه تحریم‌ها دارد
برای بازار انرژی، پرسش اصلی این نیست که چند نفتکش یا شرکت جدید در فهرست تحریم‌ها قرار می‌گیرند. پرسش اصلی این است که آیا واشنگتن حاضر خواهد شد هزینه تحریم را به خریداران خارجی و به‌ویژه بازیگران چینی منتقل کند یا خیر.
اگر پاسخ مثبت باشد، بسته جدید می‌تواند نقطه عطفی در سیاست فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران محسوب شود. در غیر این صورت، اضافه شدن مجموعه دیگری از نفتکش‌ها، شرکت‌ها و شبکه‌های واسطه‌ای، بیشتر ادامه همان سیاستی خواهد بود که طی سال‌های گذشته بارها اجرا شده است.

آزمون واقعی تحریم‌های «بی‌سابقه»
در نهایت، عنوان «تحریم‌های بی‌سابقه» زمانی معنا پیدا می‌کند که واشنگتن از تحریم‌های سنتی علیه صادرکنندگان ایرانی عبور کرده و مستقیماً خریداران، بانک‌ها و شبکه‌های مالی مرتبط با فروش نفت ایران را هدف قرار دهد.
در چنین شرایطی، فشار آمریکا دیگر فقط بر میزان صادرات نفت متمرکز نخواهد بود؛ بلکه دسترسی ایران به درآمدهای حاصل از صادرات نیز به میدان اصلی تقابل تبدیل می‌شود.
بنابراین، بازار انرژی در انتظار فهرست بلندتری از اسامی نیست؛ بلکه منتظر پاسخ یک سؤال اساسی است: آیا آمریکا حاضر است برای محدود کردن نفت ایران، مستقیماً هزینه و ریسک معامله با ایران را برای چین و سایر خریداران خارجی افزایش دهد؟
اگر چنین اتفاقی رخ دهد، بسته جدید واشنگتن می‌تواند فراتر از یک دور تازه تحریم‌ها باشد و به تلاشی برای هدف قرار دادن کل زنجیره «فروش نفت تا دریافت پول» تبدیل شود.