مردم و تشکل‌ها؛ شرکای راهبردی در حل مسائل اجتماعی

زهرا شاه‌شوازی/معاون مشارکتهای مردمی، توسعه ظرفیت‌های اجتماعی و فرهنگی بهزیستی

هر سال، وقتی به هفته تشکل‌های مردم نهاد می‌رسیم، مرور می‌کنیم که از دل همین جمع‌های کوچک و بی‌ادعا چه نیروی عظیمی برای جامعه بیرون کشیده می‌شود. اما شاید امسال بهتر باشد به‌جای مرور دستاوردها، یک پرسش جدی مطرح کنیم: آیا ما هنوز مردم را فقط «گیرنده خدمت» می‌بینیم یا پذیرفته‌ایم که آنها «شریک حل مسئله»اند؟
سازمان بهزیستی متولی سلامت اجتماعی است؛ یعنی مسئولیت حفظ و ارتقای سلامت آن بخش از جامعه که در برابر آسیب‌ها آسیب‌پذیرتر است. اما متولی بودن هرگز به معنای انحصار در دولت نیست. سلامت اجتماعی، همچون سلامت جسم، محصول زندگی روزمره مردم است؛ پس بدون مشارکت خود مردم، تصور سالم‌سازی اجتماعی، سرابی بیش نیست.
عموم مردم، هم مخاطب خدمات بهزیستی‌اند و هم دارای ظرفیت حل مسائل اجتماعی.
کسی که امروز نیازمند است، ممکن است فردا داوطلب، یا یک فرد خیرمند یا عضو مؤسسه خیریه یا راهگشای مسئله‌ای دیگر گردد. این چرخه، همان چیزی است که از آن به «مردمی‌سازی خدمات» تعبیر می‌شود.
شاید مهمترین تغییر نگرشی که امروز در بهزیستی شکل گرفته، فاصله گرفتن از الگوی سنتیِ کمک نقدی، به سمت الگوی مشارکت عمیق، راهبردی و مسئولانه است.
الگوی نوین، پرسش های دیگری را پیش می‌کشد: مسئله اصلی این خانواده یا این محله چیست؟ من به عنوان یک شهروند چه کمکی می‌توانم بکنم؟چگونه می‌توانم دانش، زمان، تخصص و ظرفیت خود را در حل مسئله به کار بگیرم؟ این همان مشارکت اجتماعی فعال، کارآفرینی اجتماعی و همراهی پایدار است که بهزیستی خواهان آن است.

البته این تغییر پرسش، معنای بزرگی دارد که بیانگر حرکت از «همکاری موردی» به «شراکت راهبردی» و از نگاه صرفاً حمایتی به نگاه «مولد» است. یعنی تشکل‌ها دیگر فقط حلقه واسط بین خیر و نیازمند نیستند؛ بلکه به «تولیدکننده اثر اجتماعی» تبدیل می‌شوند.

ظرفیت‌های اجتماعی استان یزد محدود به نهادهای دولتی نیست. داوطلبان، خیرین، مؤسسات خیریه، گروه‌های جهادی و بخش خصوصی مسئولیت‌پذیر، همگی بخشی از این پازل‌اند.
آنچه در بهزیستی استان دنبال می‌شود، این است که نخست این ظرفیت‌ها شناسایی شوند، سپس میان آنها شبکه‌سازی کند و در نهایت به هم‌افزایی برساند تا دیگر شاهد کارهای پراکنده و تکراری نباشد.

باور ما این است که مسائل اجتماعی نباید در قفسه‌های اداری خاک بخورند. باید آنها را از حوزه صرفاً دولتی خارج کرد و با حوزه مردمی اشتراک‌گذاری نمود. این «اجتماعی‌سازی» مسائل، ظرفیت بخش خصوصی و مسئولیت اجتماعی بنگاه‌ها را نیز پای کار می‌آورد و دولت را از تصدی‌گری خسته‌کننده به نقش تسهیلگری سوق می‌دهد.

در این چشم‌انداز، بهزیستی استان بر توانمندسازی تشکل‌ها، شبکه‌سازی فعالان و اعتباربخشی به کنشگران اجتماعی متمرکز است. گسترش کمی و کیفی تشکل‌ها، راهبرد اصلی مردمی‌سازی خدمات بهزیستی است؛ چرا که باور داریم هر تشکل جدید، می تواند یک حلقه تازه از زنجیره همدلی در استان باشد.
هفته تشکل‌ها، فرصتی برای تجدید پیمان با مردمی است که همیشه در صحنه بوده‌اند. بهزیستی استان یزد بر خود می‌بالد که در این مسیر، همگام با داوطلبان، خیرین، مؤسسات خیریه و گروه‌های جهادی، برای ساختن جامعه‌ای سالم‌تر و همدل‌تر گام برمی‌دارد. چرا که باور داریم: سلامت اجتماعی، ساخته دست مردم است.