ایران، محور چانه زنی های ترامپ و نتانیاهو

نخست وزیر رژیم صهیونیستی پشت درهای بسته اتاق بیضی کاخ سفید با ترامپ دیدار می کند

مونا ربیعیان/هشتمین دیدار بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ از زمان بازگشت رئیس‌جمهور آمریکا به کاخ سفید، در یکی از حساس‌ترین مقاطع تحولات خاورمیانه برگزار می‌شود؛ دیداری که در ظاهر بر همکاری‌های راهبردی دو متحد تمرکز دارد، اما در لایه‌های پنهان خود از اختلاف در اولویت‌ها، فشارهای داخلی و تلاش هر دو رهبر برای مدیریت بحران‌های سیاسی حکایت می‌کند. در حالی که نتانیاهو ایران را مهم‌ترین محور گفت‌وگوها معرفی کرده، تحلیلگران معتقدند این سفر بیش از آنکه نمایش وحدت باشد، آزمونی برای سنجش میزان همسویی واشنگتن و تل‌آویو در قبال آینده منطقه است.

ایران؛ محور اصلی مذاکرات
بنیامین نتانیاهو پیش از عزیمت به واشنگتن اعلام کرد که «ایران» مهم‌ترین موضوع دستور کار گفت‌وگوهایش با دونالد ترامپ خواهد بود. این نخستین دیدار حضوری دو رهبر پس از تشدید رویارویی‌های اخیر میان ایران و آمریکا است؛ رخدادی که جایگاه این سفر را فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمولی قرار داده است.
در نگاه تل‌آویو، پرونده هسته‌ای ایران همچنان مهم‌ترین تهدید امنیتی به شمار می‌رود. از همین رو انتظار می‌رود نخست‌وزیر اسرائیل در این سفر ارزیابی‌های اطلاعاتی کشورش درباره برنامه هسته‌ای ایران، توان موشکی و تحولات منطقه‌ای را با رئیس‌جمهور آمریکا در میان بگذارد و برای حفظ یا افزایش فشارهای سیاسی و امنیتی علیه تهران رایزنی کند.

نتانیاهو؛ سیاست داخلی در سایه پرونده ایران
هم‌زمان با این سفر، نتانیاهو با فضای سیاسی پیچیده‌ای در داخل اسرائیل روبه‌رو است. انحلال کنست و نزدیک شدن انتخابات، رقابت‌های داخلی را تشدید کرده و نظرسنجی‌ها از کاهش محبوبیت ائتلاف حاکم حکایت دارند. در چنین شرایطی، نمایش روابط نزدیک با آمریکا و تأکید بر نقش خود در مدیریت پرونده‌های امنیتی می‌تواند بخشی از راهبرد انتخاباتی او باشد.
در ادبیات سیاسی اسرائیل، امنیت همواره یکی از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر رفتار رأی‌دهندگان بوده است. از این رو هرگونه پیشرفت در هماهنگی با واشنگتن یا ارائه تصویری از حمایت آمریکا می‌تواند برای نتانیاهو یک دستاورد سیاسی محسوب شود.
با این حال، کارشناسان معتقدند نتانیاهو تنها به دنبال نمایش اتحاد نیست، بلکه تلاش می‌کند اطمینان حاصل کند در صورت تغییر شرایط امنیتی منطقه، اسرائیل همچنان از پشتوانه سیاسی و نظامی آمریکا برخوردار خواهد بود.

ترامپ؛ حمایت از اسرائیل با نگاه هزینه ـ فایده
در سوی دیگر ماجرا، دونالد ترامپ نیز شرایط متفاوتی نسبت به سال‌های گذشته دارد. اگرچه او همچنان بر حمایت از اسرائیل تأکید می‌کند، اما اظهارات اخیرش نشان می‌دهد این حمایت بیش از گذشته با محاسبات اقتصادی و سیاسی همراه شده است. ترامپ در آستانه این دیدار بار دیگر بر نقش تعیین‌کننده آمریکا در امنیت اسرائیل تأکید کرد و یادآور شد که بدون حمایت واشنگتن، بقای اسرائیل با چالش روبه‌رو خواهد بود.
این موضع از نگاه بسیاری از تحلیلگران نشانه تغییر لحن کاخ سفید است؛ تغییری که حمایت سنتی را به نوعی «شراکت مبتنی بر منافع» نزدیک‌تر می‌کند.
در ماه‌های اخیر، بخشی از جریان محافظه‌کار آمریکا نیز نسبت به هزینه‌های حضور نظامی در خاورمیانه انتقادهایی مطرح کرده است. این موضوع باعث شده دولت آمریکا در تصمیم‌گیری‌های امنیتی، هزینه‌های اقتصادی و پیامدهای داخلی را بیش از گذشته در نظر بگیرد.

اختلافی که کمتر درباره آن سخن گفته می‌شود
اگرچه دو طرف بر همکاری راهبردی تأکید دارند، اما گزارش‌های منتشرشده از وجود اختلاف‌نظرهایی میان واشنگتن و تل‌آویو حکایت می‌کند. این اختلاف‌ها بیشتر درباره نحوه مدیریت بحران‌های منطقه، زمان‌بندی اقدامات نظامی و چگونگی استفاده از ابزار دیپلماسی در کنار فشارهای امنیتی است.
واشنگتن در ماه‌های اخیر تلاش کرده همزمان با حفظ فشار بر ایران، از گسترش درگیری به یک جنگ فراگیر منطقه‌ای جلوگیری کند. در مقابل، تل‌آویو نسبت به هرگونه کاهش فشار بر تهران با احتیاط و نگرانی می‌نگرد.
همین تفاوت نگاه باعث شده دیدار اخیر بیش از آنکه صرفاً یک نشست تشریفاتی باشد، به محلی برای هماهنگی و حتی چانه‌زنی درباره آینده تحولات منطقه تبدیل شود.

سناریوی نخست؛ حفظ فشار و جلوگیری از جنگ فراگیر
محتمل‌ترین سناریو آن است که دو طرف بر ادامه فشارهای سیاسی، اطلاعاتی و بازدارندگی نظامی علیه ایران توافق کنند، اما همزمان از اقداماتی که به جنگ مستقیم و گسترده منجر شود، پرهیز کنند. این گزینه با توجه به ملاحظات داخلی آمریکا و نگرانی از گسترش بحران، از شانس بالایی برخوردار است.

سناریوی دوم؛ افزایش هماهنگی امنیتی
احتمال دیگر، گسترش همکاری‌های اطلاعاتی، دفاعی و امنیتی میان دو کشور بدون ورود به یک عملیات نظامی جدید است.

چنین مسیری می‌تواند شامل تقویت سامانه‌های دفاعی، تبادل اطلاعات و افزایش هماهنگی در برابر تهدیدهای منطقه‌ای باشد.

سناریوی سوم؛ تشدید تنش
کم‌احتمال‌ترین اما پرهزینه‌ترین سناریو، حرکت به سمت افزایش درگیری‌های مستقیم است؛ سناریویی که می‌تواند دامنه بحران را به کل منطقه گسترش دهد. با توجه به هزینه‌های اقتصادی و امنیتی چنین گزینه‌ای، بسیاری از تحلیلگران معتقدند واشنگتن در شرایط کنونی تمایل چندانی به ورود به یک جنگ گسترده جدید ندارد.

فراتر از یک دیدار دوجانبه
اهمیت این سفر تنها به روابط آمریکا و اسرائیل محدود نمی‌شود. نتایج این گفت‌وگوها می‌تواند بر معادلات خاورمیانه، آینده پرونده هسته‌ای ایران، روند عادی‌سازی روابط برخی کشورهای عربی با اسرائیل و حتی بازارهای جهانی انرژی نیز اثرگذار باشد.
از این منظر، دیدار ترامپ و نتانیاهو را باید بخشی از روند بازتعریف نظم امنیتی منطقه دانست؛ نظمی که هنوز شکل نهایی آن مشخص نیست و بازیگران مختلف در تلاش‌اند جایگاه خود را در آن تثبیت کنند.
سفر نتانیاهو به واشنگتن را نمی‌توان صرفاً یک دیدار تشریفاتی میان دو متحد سنتی دانست. این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که هر دو رهبر با فشارهای سیاسی داخلی روبه‌رو هستند و هم‌زمان پرونده ایران به مهم‌ترین موضوع امنیتی منطقه تبدیل شده است.
اگرچه انتظار می‌رود دو طرف بر تداوم همکاری‌های راهبردی تأکید کنند، اما اختلاف در اولویت‌ها و محاسبات سیاسی می‌تواند بر نتایج مذاکرات اثر بگذارد. برای نتانیاهو، این سفر فرصتی برای نمایش انسجام با مهم‌ترین متحد اسرائیل است و برای ترامپ، آزمونی برای ایجاد تعادل میان حمایت از اسرائیل، جلوگیری از گسترش جنگ و حفظ منافع راهبردی آمریکا در خاورمیانه. از همین رو، نتیجه این دیدار نه‌تنها بر روابط واشنگتن و تل‌آویو، بلکه بر آینده معادلات امنیتی منطقه نیز تأثیرگذار خواهد بود.