خاور میانه و تصمیمی سرنوشت ساز بین «تهدید تقابل» و «فرصت توافق»
- شناسه خبر: 22085
- تاریخ و زمان ارسال: 23 خرداد 1405 ساعت 14:16
- منتشرکننده: مدیریت
«بشارت نو» تلاش متحدان منطقهای برای مهار تنش را بررسی میکند:
فیروزه نعیمی/در حالی که گمانهزنیها درباره آینده روابط تهران و واشنگتن بار دیگر در کانون توجه محافل سیاسی و رسانهای قرار گرفته، مجموعهای از تحرکات تازه دیپلماتیک در خاورمیانه و جنوب آسیا نشان میدهد بازیگران منطقهای در تلاشاند از ورود تنش میان ایران و آمریکا به مرحلهای پرهزینه و غیرقابل پیشبینی جلوگیری کنند. در شرایطی که گزارشهایی از بررسی گزینههای مختلف برای افزایش فشار بر ایران در محافل تصمیمگیری آمریکا منتشر شده، برخی متحدان منطقهای واشنگتن از جمله قطر، امارات متحده عربی و پاکستان تلاش کردهاند از طریق رایزنیهای فشرده سیاسی و دیپلماتیک، مسیر دیپلماسی را همچنان باز نگه دارند.
این تلاشها در حالی صورت میگیرد که خاورمیانه همچنان با چالشهای متعدد امنیتی، سیاسی و اقتصادی مواجه است و هرگونه تشدید تنش میان ایران و آمریکا میتواند پیامدهایی فراتر از روابط دوجانبه دو کشور به همراه داشته باشد. از همین رو، بسیاری از دولتهای منطقه نگراناند که وقوع یک بحران تازه، ثبات شکننده سالهای اخیر را با مخاطرات جدی روبهرو کند.
نگرانی منطقه از هزینههای یک رویارویی جدید
نگرانی کشورهای منطقه صرفاً به احتمال وقوع یک درگیری نظامی محدود نمیشود. دولتهای حوزه خلیج فارس طی سالهای اخیر سرمایهگذاریهای گستردهای را برای توسعه اقتصادی، جذب سرمایه خارجی و تبدیل شدن به مراکز مالی، تجاری و گردشگری بینالمللی آغاز کردهاند. در چنین شرایطی، ثبات سیاسی و امنیتی بیش از هر زمان دیگری به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، هرگونه افزایش تنش میان تهران و واشنگتن میتواند امنیت مسیرهای انتقال انرژی را تحت تأثیر قرار داده، موجب نوسان در بازارهای جهانی نفت شود و فضای سرمایهگذاری در منطقه را با بیثباتی مواجه کند. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که هر زمان سطح تنش میان دو کشور افزایش یافته، بازتاب آن به سرعت در بازار انرژی و معادلات امنیتی خاورمیانه نمایان شده است.
به همین دلیل بسیاری از کشورهای منطقه، بهویژه دولتهای عربی حاشیه خلیج فارس، اکنون بیش از گذشته بر ضرورت مدیریت اختلافات از طریق مذاکره و راهکارهای سیاسی تأکید دارند.
نقشآفرینی میانجیها در مسیر کاهش تنش
در میان کشورهای فعال در این روند، قطر همچنان یکی از مهمترین بازیگران دیپلماتیک به شمار میرود. دوحه طی سالهای گذشته بارها نقش میانجی میان بازیگران منطقهای و بینالمللی را بر عهده گرفته و توانسته کانالهای ارتباطی خود را با طرفهای مختلف حفظ کند.
امارات متحده عربی نیز که طی سالهای اخیر سیاست تنشزدایی و گسترش همکاریهای اقتصادی منطقهای را دنبال کرده، نسبت به هرگونه تحول امنیتی که بتواند روند رشد اقتصادی منطقه را مختل کند حساس است. از این رو ابوظبی نیز از تداوم گفتوگو و کاهش تنش حمایت میکند.
پاکستان نیز به عنوان یکی از کشورهای تأثیرگذار منطقه، نسبت به پیامدهای گسترش بیثباتی در خاورمیانه نگرانی دارد. مقامهای اسلامآباد بر این باورند که هرگونه بحران گسترده در منطقه میتواند آثار فرامرزی قابل توجهی بر تجارت، امنیت و اقتصاد کشورهای پیرامونی بر جای بگذارد.
فراتر از تهران و واشنگتن
پرونده روابط ایران و آمریکا سالهاست که از یک موضوع صرفاً دوجانبه فراتر رفته و به یکی از متغیرهای اصلی امنیت و ثبات خاورمیانه تبدیل شده است. به همین دلیل، بسیاری از دولتهای منطقه با دقت تحولات مربوط به این پرونده را دنبال میکنند و تلاش دارند از بروز بحرانی تازه جلوگیری شود. در سالهای اخیر کشورهای منطقه برنامههای بلندپروازانهای برای توسعه اقتصادی، اجرای پروژههای زیرساختی و جذب سرمایهگذاری خارجی طراحی کردهاند. تحقق این اهداف در گرو وجود ثبات و پیشبینیپذیری در محیط امنیتی منطقه است. از همین رو بسیاری از دولتها معتقدند تشدید تنش میان ایران و آمریکا میتواند روند اجرای این برنامهها را با دشواری مواجه کند. در سطحی گستردهتر، بازارهای جهانی نیز نسبت به تحولات خاورمیانه حساس هستند. این منطقه همچنان یکی از مهمترین مراکز تولید و انتقال انرژی جهان محسوب میشود و هرگونه بحران جدید میتواند بر قیمت نفت، امنیت انرژی و روند رشد اقتصاد جهانی اثرگذار باشد. به همین دلیل، بسیاری از بازیگران بینالمللی نیز از کاهش تنش و تداوم مسیرهای دیپلماتیک حمایت میکنند.
دیپلماسی در برابر گزینه فشار
تحولات اخیر نشان میدهد در فضای تصمیمگیری آمریکا دو رویکرد متفاوت در قبال ایران همچنان در حال رقابت هستند. از یک سو جریانهایی بر افزایش فشار و تقویت اهرمهای بازدارنده تأکید دارند و از سوی دیگر، گروهی از متحدان منطقهای واشنگتن معتقدند حفظ مسیر دیپلماسی و تداوم گفتوگوها راهکاری کمهزینهتر و باثباتتر برای مدیریت اختلافات خواهد بود. همین تفاوت دیدگاه موجب شده رایزنیهای دیپلماتیک در هفتههای اخیر اهمیت بیشتری پیدا کند. کشورهای منطقه به خوبی آگاهاند که ورود بحران به مرحله تقابل مستقیم میتواند پیامدهایی فراتر از روابط ایران و آمریکا داشته باشد و امنیت انرژی، تجارت جهانی و ثبات سیاسی خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد.
پیام ترامپ و گمانهزنیهای تازه
در این میان، دونالد ترامپ؛ رئیسجمهور آمریکا در اظهاراتی تازه از احتمال دستیابی به توافقی در آینده نزدیک سخن گفته است؛ اظهاراتی که هرچند فاقد جزئیات مشخص بود، اما موج تازهای از تحلیلها و گمانهزنیها را درباره آینده روابط تهران و واشنگتن به دنبال داشت. برخی تحلیلگران این موضعگیری را نشانهای از تمایل به حفظ مسیر گفتوگو ارزیابی میکنند، در حالی که گروهی دیگر آن را بخشی از تاکتیکهای سیاسی و ابزار چانهزنی در روند مذاکرات احتمالی میدانند. با این حال، همزمانی این سخنان با افزایش تحرکات دیپلماتیک کشورهای منطقه، نگاهها را بیش از پیش متوجه احتمال تغییر در فضای حاکم بر روابط دو کشور کرده است.
خاورمیانه در انتظار تحولات آتی
مجموعه تحولات اخیر بار دیگر نشان داده است که روابط ایران و آمریکا همچنان یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر امنیت و ثبات خاورمیانه به شمار میرود. در شرایطی که کشورهای منطقه نسبت به پیامدهای هرگونه تنش جدید ابراز نگرانی میکنند، تلاش برای حفظ کانالهای ارتباطی و جلوگیری از ورود بحران به مرحلهای غیرقابل کنترل افزایش یافته است. اکنون نگاه بسیاری از بازیگران منطقهای و بینالمللی به نتایج رایزنیهای پشت پرده و تصمیمات آینده واشنگتن دوخته شده است. هرچند هنوز نمیتوان با قطعیت درباره سرانجام این تحرکات سخن گفت، اما شواهد موجود نشان میدهد دیپلماسی همچنان یکی از گزینههای جدی روی میز باقی مانده است؛ گزینهای که موفقیت یا ناکامی آن میتواند نه تنها بر روابط تهران و واشنگتن، بلکه بر آینده سیاسی، امنیتی و اقتصادی کل خاورمیانه تأثیرگذار باشد.
