رواج زیرمیزی در نوبت دهی بیمارستان های دولتی

«بشارت نو» از پرداخت‌های غیررسمی برای جراهی ها گزارش می‌دهد:

مونا ربیعیان/بیمارستان‌های دولتی قرار بود پناهگاه بیماران کم‌درآمد باشند؛ جایی که مردم بتوانند با اتکا به بیمه و تعرفه‌های دولتی، درمان مورد نیاز خود را دریافت کنند. اما این روزها بسیاری از بیماران روایت دیگری دارند. روایتی از هزینه‌های سنگین، صف‌های طولانی جراحی و پرداخت‌هایی که به گفته برخی بیماران، خارج از چارچوب رسمی و برای تسریع در روند درمان مطالبه می‌شود.
در شرایطی که تورم هزینه‌های زندگی را به شدت افزایش داده، درمان نیز به یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های خانوارها تبدیل شده است. بسیاری از مردم می‌گویند هزینه دارو، آزمایش، تصویربرداری و بستری به حدی افزایش یافته که مراجعه به پزشک را تا آخرین لحظه به تعویق می‌اندازند.

بیمارستان دولتی؛ ارزان فقط روی کاغذ
«وقتی گفتند باید عمل بشوم، فکر کردم چون بیمارستان دولتی است هزینه‌ها قابل تحمل خواهد بود. اما وقتی فهرست هزینه‌ها را دیدم، شوکه شدم.»
این را مرد ۵۸ ساله‌ای می‌گوید که برای عمل جراحی در یکی از بیمارستان‌های دولتی مراجعه کرده است. او می‌گوید بخش قابل توجهی از هزینه‌ها تحت پوشش بیمه نبوده و ناچار شده برای تأمین هزینه درمان از بستگان خود پول قرض بگیرد.
برای بیمارانی که فاقد بیمه هستند، شرایط دشوارتر است. بسیاری از آنها می‌گویند هزینه نهایی بستری و جراحی در برخی موارد آن‌قدر بالا می‌رود که تفاوت چندانی با مراکز خصوصی احساس نمی‌کنند.
یک زن سرپرست خانوار که برای جراحی همسرش به بیمارستان دولتی مراجعه کرده، می‌گوید: «همه می‌گویند برو بیمارستان دولتی ارزان‌تر است، اما وقتی بیمه نداشته باشی، قبض بیمارستان رقم وحشتناکی می‌شود.»

روایت‌هایی از پرداخت‌های غیررسمی
در کنار هزینه‌های رسمی، برخی بیماران از پرداخت‌های غیررسمی برای تسریع در تعیین وقت جراحی یا انجام عمل توسط پزشک مورد نظر خود سخن می‌گویند.
یک بیمار که نخواست نامش فاش شود، می‌گوید: «به ما گفتند اگر بخواهید زودتر نوبت عمل بگیرید باید مبلغی جداگانه پرداخت کنید. نمی‌دانم این پول دقیقاً بابت چه بود، اما احساس کردیم اگر نپردازیم، ممکن است ماه‌ها در صف انتظار بمانیم.»
البته اثبات چنین ادعاهایی نیازمند بررسی نهادهای نظارتی است، اما تکرار این روایت‌ها در میان بیماران نشان می‌دهد موضوع پرداخت‌های غیررسمی همچنان یکی از نگرانی‌های جدی نظام سلامت به شمار می‌رود.

درمان؛ کالایی لوکس برای اقشار ضعیف
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند ریشه اصلی این مشکلات را باید در شکاف میان هزینه‌های واقعی درمان و توان پرداخت مردم جست‌وجو کرد.
یک کارشناس اقتصاد سلامت در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌گوید: «وقتی هزینه‌های اداره بیمارستان‌ها، تجهیزات پزشکی و دستمزدها افزایش پیدا می‌کند اما منابع مالی نظام سلامت متناسب با آن رشد نمی‌کند، فشار در نهایت به بیمار منتقل می‌شود. این فشار می‌تواند به شکل افزایش پرداخت از جیب مردم یا شکل‌گیری انواع پرداخت‌های غیررسمی خود را نشان دهد.»
به گفته وی، کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده حتی هزینه‌های درمان دولتی نیز برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین و گاه غیرقابل تأمین باشد.

فقر درمانی؛ واقعیتی که گسترده‌تر می‌شود
فعالان اجتماعی از پدیده‌ای به نام «فقر درمانی» سخن می‌گویند؛ وضعیتی که در آن افراد به دلیل ناتوانی مالی از مراجعه به پزشک، انجام آزمایش یا پیگیری درمان خودداری می‌کنند.
یک بازنشسته می‌گوید: «دکتر گفته باید عمل کنم، اما فعلاً پولش را ندارم. دارم با درد زندگی می‌کنم تا شاید شرایط بهتر شود.»
چنین روایت‌هایی نشان می‌دهد برای بخشی از جامعه، مسئله اصلی دیگر کیفیت درمان نیست؛ بلکه دسترسی به اصل درمان است.

ضرورت شفافیت و نظارت
کارشناسان معتقدند مقابله با پرداخت‌های غیررسمی، افزایش پوشش بیمه‌ای، کاهش سهم پرداخت از جیب بیماران و نظارت جدی بر فرآیندهای پذیرش و جراحی در بیمارستان‌ها از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را کاهش دهد.
واقعیت این است که بیمار نباید میان درد بیماری و نگرانی از هزینه‌های درمان یکی را انتخاب کند. اما امروز برای بسیاری از خانوارها، درمان به یکی از سنگین‌ترین هزینه‌های زندگی تبدیل شده است؛ هزینه‌ای که گاه آنها را تا مرز فروش دارایی، قرض گرفتن یا حتی انصراف از درمان پیش می‌برد.
در چنین شرایطی، بیمارستان دولتی که روزگاری نماد دسترسی عمومی به خدمات درمانی بود، برای بخشی از مردم دیگر آن پناهگاه امن سابق نیست؛ جایی که هزینه‌های رسمی، کمبود منابع و گلایه‌ها از پرداخت‌های غیررسمی، دست به دست هم داده‌اند تا درمان نیز به دغدغه‌ای بزرگ در سبد معیشت خانوار تبدیل شود.