مذاکرات نیازمند بازسازی اعتماد و پایبندی عملی آمریکاست

رئیس‌جمهور در گفت‌وگویی تفصیلی با شبکه آمریکایی CBS، ضمن تشریح مواضع ایران درباره مذاکرات هسته‌ای، روابط تهران و واشنگتن و تحولات منطقه، تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران راه دیپلماسی را بسته نمی‌داند، اما ادامه مذاکرات را نیازمند بازسازی اعتماد و پایبندی عملی طرف مقابل به توافقات می‌داند. پزشکیان همچنین تصریح کرد که ایران هیچ‌گاه به دنبال سلاح هسته‌ای نبوده و در عین حال، در برابر تهدید و حمله از خود دفاع خواهد کرد.

مسعود پزشکیان در حاشیه حضور در نیویورک و شرکت در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل، در گفت‌وگویی مفصل با شبکه خبری CBS آمریکا، درباره مهم‌ترین مسائل مورد اختلاف میان تهران و واشنگتن، برنامه هسته‌ای ایران، تحریم‌های اقتصادی، تحولات جنگ، مسائل داخلی و آینده مناسبات منطقه‌ای سخن گفت. رئیس‌جمهور در این گفت‌وگو تأکید کرد که ایران همچنان مسیر گفت‌وگو و دیپلماسی را برای حل اختلافات باز می‌داند، اما تجربه توافق‌های گذشته موجب شده است که مسئله اعتماد به یکی از مهم‌ترین موضوعات در روابط تهران و واشنگتن تبدیل شود. پزشکیان با اشاره به مذاکرات و توافق‌های پیشین گفت ایران در مقاطع مختلف برای رسیدن به تفاهم پای میز مذاکره نشسته و درباره مسائل مورد اختلاف به توافق رسیده است، اما به گفته او، آنچه این روند را با مشکل مواجه کرده، عمل نکردن طرف مقابل به تعهدات خود بوده است. او تأکید کرد که اگر قرار باشد مذاکرات جدیدی آغاز شود، باید چارچوب روشنی برای اجرای توافقات وجود داشته باشد تا دو طرف بدانند تعهداتشان صرفاً روی کاغذ باقی نمی‌ماند.

مذاکره بدون فشار

رئیس‌جمهور درباره احتمال گفت‌وگوی مستقیم با دونالد ترامپ نیز فضای موجود میان دو کشور را ناشی از بی‌اعتمادی عمیق دانست و گفت نمی‌توان از ایران انتظار داشت بدون توجه به تجربه‌های گذشته، بار دیگر صرفاً با وعده‌های سیاسی وارد یک روند مذاکره شود. پزشکیان با اشاره به توافق هسته‌ای و تحولات پس از آن اظهار کرد ایران تجربه مذاکره و توافق را دارد، اما برای ادامه این مسیر نیازمند آن است که طرف مقابل در عمل نشان دهد به تعهدات خود پایبند خواهد بود. وی تأکید کرد که تهران با اصل مذاکره مخالفتی ندارد و در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، درباره مسائل هسته‌ای و سایر موضوعات مورد اختلاف گفت‌وگو خواهد کرد. رئیس‌جمهور در یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان خود تصریح کرد: «ما با تمام وجود گفت‌وگو می‌کنیم، اما قلدری و زور را نمی‌پذیریم.» پزشکیان همچنین گفت ایران به دنبال جنگ نیست، اما اگر مورد حمله قرار گیرد، از خود دفاع خواهد کرد. به گفته وی، گفت‌وگو زمانی می‌تواند نتیجه‌بخش باشد که همزمان با آن تهدید و اقدام نظامی علیه طرف مذاکره‌کننده صورت نگیرد.

هیچ‌گاه دنبال سلاح هسته‌ای نبوده‌ایم

موضوع هسته‌ای بخش مهم دیگری از گفت‌وگوی رئیس‌جمهور با CBS بود. پزشکیان در پاسخ به پرسش‌های مجری درباره آینده برنامه هسته‌ای ایران گفت جمهوری اسلامی هیچ‌گاه به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نبوده است. وی تأکید کرد که ایران در چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای و مقررات بین‌المللی، آمادگی دارد درباره فعالیت‌های هسته‌ای و سازوکارهای نظارتی گفت‌وگو کند. پزشکیان درباره بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز گفت این موضوع باید در چارچوب یک تفاهم مشخص بررسی شود. به گفته وی، برای اجرای هرگونه نظارت، ابتدا باید چارچوب تعهدات دو طرف روشن باشد. رئیس‌جمهور همچنین با اشاره به سابقه نظارت‌های بین‌المللی بر تأسیسات هسته‌ای ایران، حمله به مراکز هسته‌ای را مورد انتقاد قرار داد و گفت از نگاه تهران، مراکزی که تحت نظارت‌های بین‌المللی قرار دارند نباید هدف حمله نظامی قرار گیرند. وی در ادامه تأکید کرد که ایران برای حل اختلافات مربوط به برنامه هسته‌ای، مسیر مذاکره را دنبال خواهد کرد، اما این مذاکرات باید متکی بر قوانین بین‌المللی و احترام به حقوق متقابل باشد.

بی‌اعتمادی؛ مانع اصلی

پزشکیان در بخش دیگری از این گفت‌وگو، تجربه مذاکرات ایران و آمریکا را یکی از عوامل اصلی شکل‌گیری بی‌اعتمادی کنونی دانست. رئیس‌جمهور با اشاره به روندهای مذاکراتی گذشته گفت در مقاطعی که ایران و طرف‌های مقابل مشغول مذاکره بودند، رخدادهای نظامی و سیاسی جدیدی اتفاق افتاد که فضای گفت‌وگو را تحت تأثیر قرار داد. به گفته پزشکیان، هدف از مذاکره باید حل اختلافات باشد و نه ایجاد شرایطی که در آن همزمان با گفت‌وگو، اقداماتی علیه طرف مقابل انجام شود. وی با تأکید بر ضرورت بازسازی اعتماد گفت این اعتماد تنها با حرف ایجاد نمی‌شود و طرفین باید در عمل به توافقات خود پایبند باشند.

دفاع از ایران در برابر تهدید

رئیس‌جمهور در پاسخ به پرسش‌هایی درباره جنگ و حملات نظامی اخیر، بار دیگر تأکید کرد ایران آغازگر جنگ نبوده و خواهان ادامه درگیری نیست. پزشکیان گفت ایران در برابر تهدید و حمله از خود دفاع خواهد کرد، اما ترجیح تهران همچنان استفاده از ابزار دیپلماسی برای حل اختلافات است. وی با اشاره به کشته‌شدن شماری از فرماندهان، مسئولان و دانشمندان ایرانی، این تحولات را از عوامل افزایش بی‌اعتمادی در داخل ایران دانست و گفت چنین اقداماتی روند مذاکره را دشوارتر می‌کند. رئیس‌جمهور همچنین درباره حضور خود در نیویورک اظهار کرد سفر او با هدف پیگیری مسائل ایران در عرصه بین‌المللی انجام شده است. پزشکیان تأکید کرد که حتی در شرایط جنگی نیز روند اداره کشور متوقف نشده و دولت به فعالیت‌های خود ادامه داده است.

تحریم‌ها و زندگی مردم

بخش دیگری از گفت‌وگوی پزشکیان به وضعیت اقتصادی ایران و تأثیر تحریم‌ها اختصاص داشت. رئیس‌جمهور با انتقاد از تحریم‌های اقتصادی گفت آثار این فشارها در نهایت به زندگی مردم منتقل می‌شود و گروه‌هایی مانند بیماران، سالمندان و اقشار کم‌برخوردار بیش از دیگران تحت تأثیر قرار می‌گیرند. وی تأکید کرد که دولت به دنبال بهبود شرایط اقتصادی و معیشتی مردم است، اما مسائل اقتصادی ایران را نمی‌توان کاملاً جدا از تحولات سیاسی و مناسبات خارجی بررسی کرد. پزشکیان گفت ایران برای توسعه اقتصادی نیازمند تعامل با جهان است، اما این تعامل باید در فضایی شکل بگیرد که حقوق و منافع متقابل کشورها مورد احترام قرار گیرد.

همکاری با همسایگان

یکی از محورهای مهم سخنان پزشکیان، تأکید بر همکاری منطقه‌ای و روابط ایران با کشورهای همسایه بود. رئیس‌جمهور گفت ایران به دنبال درگیری با کشورهای منطقه نیست و می‌تواند در کنار همسایگان خود برای ایجاد ثبات و توسعه همکاری کند. پزشکیان با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی و انسانی کشورهای منطقه اظهار کرد که به جای تداوم اختلافات و تنش‌ها، کشورهای منطقه می‌توانند مسیر همکاری و توسعه را در پیش بگیرند. وی در این زمینه گفت: «می‌توانیم دست به دست هم دهیم و منطقه را آباد کنیم.»

دیپلماسی همچنان روی میز

مجموع سخنان رئیس‌جمهور در گفت‌وگو با CBS بر یک محور اصلی استوار بود: ایران مذاکره را رد نمی‌کند، اما مذاکره را زمانی مؤثر می‌داند که بر پایه احترام متقابل، تعهد و اجرای توافقات شکل بگیرد. پزشکیان تأکید کرد اختلافات تهران و واشنگتن را می‌توان از مسیر گفت‌وگو حل کرد، اما برای این کار ابتدا باید فضای بی‌اعتمادی کاهش یابد.

او همچنین بر موضع ایران درباره نبود تمایل به ساخت سلاح هسته‌ای تأکید کرد و گفت تهران آمادگی دارد در چارچوب قوانین بین‌المللی درباره موضوع هسته‌ای مذاکره کند.

رئیس‌جمهور در عین حال تصریح کرد که ایران خواهان جنگ نیست، اما در برابر تهدید و حمله از منافع و امنیت خود دفاع خواهد کرد.

پزشکیان در پایان بر ضرورت برقراری صلح و ثبات در منطقه تأکید کرد و گفت کشورهای منطقه می‌توانند به جای تقابل، با همکاری یکدیگر زمینه توسعه و آبادانی را فراهم کنند؛ رویکردی که از نگاه رئیس‌جمهور، گفت‌وگو و احترام متقابل را به عنوان مسیر حل اختلافات در اولویت قرار می‌دهد.